gewicht 0,47gr. ; zilver Ø 15mm.

vz. Buste van graaf Otto met gravenmuts naar rechts, daarvoor een zwaard,
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de test: ✠ GRЄV - Є OTT
kz. Kort kruis, met drie mispelbloemen en een ster in de hoeken,
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst; ✢ RΛVICHREI

Het betreft hier een imitatie van de penningen van de Utrechtse bisschop Boudewijn van Holland. Daar de meeste exemplaren van dit type op de keerzijde de misleidende tekst TRAIECTVM (of verbastering daarvan) dragen, heeft van der Chijs ze per abuis onder Utrecht geplaatst. In 1201 kwam Otto I met de Utrechtse bisschop Dirk van Are overeen, af te zien van verdere muntslag in Zutphen naar Utrechts voorbeeld, waarbij ongetwijfeld o.a. dit munttype werd bedoeld. De datering van deze munt dient men derhalve te plaatsen voor 1201. Opmerkelijk is de Nederlandse tekst op de voorzijde, namelijk GREVE in plaats van het Latijnse COMES voor de titel van graaf. Het betreft hier een van de weinige landsheerlijk Gelderse munten, die te Zutphen zijn geslagen. Althans daar ging men bij de exemplaren met de keerzijdetekst TRAIECTVM (of verbastering daarvan) altijd van uit. In dit geval toont de keerzijde echter een volstrekt andere tekst, waarvan men onmogelijk nog TRAIECTVM of een verbastering daarvan kan maken. Ik lees de keerzijdetekst als ′RAVICHREI′. Of dit een fantasietekst is of dat men in dit geval toch heeft willen verwijzen naar een muntplaats weet ik niet. Blijkens de juiste voorzijdetekst was de stempelsnijder goed is staat om correcte teksten weer te geven. Derhalve zou men op de keerzijde niet een compleet verbasterde of fantasietekst verwachten. Voorlopig blijft het een raadsel of de keerzijdetekst een verwijzing is naar een muntplaats. Hoogst interessant en uiterst zeldzaam.

van der Chijs VI, 2-3 var.(Utrecht) ; JMP.1940,pag.68-69,no.1-6var. ;
Grolle (Holland) pag.41,voetnoot 2 ;
vgl. Het Hertogdom Gelre, pag. 279, no.18 RRR
lichte zwaktes van de slag, doch voor dit munttype een mooi exemplaar
zfr

gewicht 0,61gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Buste van graaf Otto met gravenmuts naar rechts, daarvoor een zwaard,
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de test: (GRЄVЄ) - OTTO
kz. Kort kruis, met drie mispelbloemen en een ster in de hoeken,
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst; ✣TRAIЄCTVM
of verbastering daarvan

Het betreft hier een imitatie van de penningen van de Utrechtse bisschop Boudewijn van Holland. Daar sommige exemplaren van dit type op de keerzijde de misleidende tekst TRAIECTVM dragen, heeft van der Chijs ze per abuis onder Utrecht geplaatst. In 1201 kwam Otto I met de Utrechtse bisschop Dirk van Are overeen, af te zien van verdere muntslag in Zutphen naar Utrechts voorbeeld. De datering van deze munt dient men derhalve te plaatsen voor 1201. Opmerkelijk is de Nederlandse tekst op de voorzijde, namelijk GREVE in plaats van het Latijnse COMES voor de titel van graaf.

Het betreft hier een van de weinige landsheerlijk Gelderse munten,
die te Zutphen zijn geslagen. Hoogst interessant en zeer zeldzaam.

van der Chijs VI, 2-3 var. (Utrecht) ; JMP.1940, pag.68-69, no.1-6var. ;
Grolle (Holland) pag.41, voetnoot 2 ;
Het Hertogom Gelre, pag. 279, no.18  RR
Kleine zwaktes van de slag en enkele lichte krasjes. 
zfr-

gewicht 0,60gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Buste van graaf met zwaard en wapenschild frontaal binnen
een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst; ✢ GERARDVS
kz. Kerkgebouw binnen parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
⋆ ARNEMES ⋆

De graven van Gelre kwamen voort uit het huis Wassenberg.De stamvader van dit geslacht was Gerhardus Flaminus I,die rond 985 in Vlaanderen werd geboren en graaf van Teisterband en de Veluwe was. Keizer Hendrik II beleende hem rond 1020 de burcht en het land Wassenberg  alsmede land rond Geldern. Zijn nazaten stonden spoedig bekend als de graven van Gelre. Begin 12e eeuw kwam door huwelijk ook het graafschap Zutphen in handen van de graven van Gelre. Het wapen bestond aanvankelijk uit drie rode cirkels op een geel veld. Rond 1190 werden de cirkels door mispelbloemen vervangen. De laatste graaf van Gelre die dit wapen voerde was Gerhard III (zie wapenschild op deze munt). Zijn zoon Otto II verving dit wapen door een wapenschild met leeuw.

van der Chijs I,1 ; Benders pag.116, type II  ;
Graven van Gelre, pag. 269, no.20 R
Kleine deukje aan de rand. Bijzonder mooi exemplaar
met goede details en mooi patina. Zeldzaam.
zfr/pr

gewicht 0,39gr. ; zilver Ø 11mm.

vz. Buste van graaf met zwaard en wapenschild frontaal binnen
een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst; ⁎ GERARDVS
kz. Kerkgebouw binnen parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
⋆ ARNENES ⋆

variant; de muntplaats Arnhem is foutief gespeld als ARNENES i.p.v. ARNEMES. Als zodanig zeer zeldzaam. 

De graven van Gelre kwamen voort uit het huis Wassenberg. De stamvader van dit geslacht was Gerhardus Flaminus I, die rond 985 in Vlaanderen werd geboren en graaf van Teisterband en de Veluwe was. Keizer Hendrik II beleende hem rond 1020 de burcht en het land Wassenberg  alsmede land rond Geldern. Zijn nazaten stonden spoedig bekend als de graven van Gelre. Begin 12e eeuw kwam door huwelijk ook het graafschap Zutphen in handen van de graven van Gelre. Het wapen bestond aanvankelijk uit drie rode cirkels op een geel veld. Rond 1190 werden de cirkels door mispelbloemen vervangen. De laatste graaf van Gelre die dit wapen voerde was Gerhard III  (zie wapenschild op deze munt). Zijn zoon Otto II verving dit wapen door een wapenschild met leeuw.

van der Chijs I,1var. ; vgl. Benders pag.116, type II  ;
vgl. Graven van Gelre, pag. 269, no.20 RR
Minieme zwaktes van de slag.
zfr

gewicht 0,48gr. ; zilver Ø 11,5mm.

vz. Buste van graaf met zwaard en wapenschild frontaal  +GERARDVS
kz. Kerkgebouw binnen cirkel  *ARNEMES

Het muntplaatje heeft twee maal onder het stempel gelegen. Hierdoor
lopen de afbeeldingen door elkaar. Gevonden te Aalst (Betuwe).

van der Chijs I,1 RR
interessante misslag
fr à fr+

gewicht 0,40gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Portret van graaf Otto boven Gelders wapenschild binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; OTTO C - OMЄS D (retrograde)
kz. Dubbelkoppige adelaar omringd door de tekst;  A R N Є - M Є S

variant; op de voorzijde eindigd de tekst met een retrograde D of wellicht een CT-monogram. Deze toevoeging is ongebruikelijk en lijkt ongepubliceerd te zijn. De betekenis is onduidelijk. Als variant uiterst zeldzaam.

van der Chijs I,5var. ; Benders pag.123, type VIvar. ; de Wit 976var.  RRR
Licht decentrisch geslagen voorzijde en zwakte van de slag,
doch ook scherpe details.
zfr-

gewicht 0,53gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Gelderse klimmende leeuw naar links, omgeven door blokken,
binnen een parelcirkel. in de buitencirkel te tekst: OTTO  COMЄS 
kz. Rijksadelaar met gespreid vleugels frontaal, kop naar links, binnen
een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst; N V M A G Є N C I

In 1247 werd de Duitse rijksstad Nijmegen door Rooms-Koning Willem II van Holland verpand aan zijn neef graaf Otto II van Gelre. Voor deze verpanding ontving de Rooms-Koning 10.000 mark. Daarmee werd Nijmegen een Gelderse stad. Otto′s eerste muntslag in Nijmegen, tussen 1247 en 1256, bestond uit penningen en ½ penningen waarop hij zich liet afbeelden met de koningskroon. Daarop volgend werd het hier aangeboden munttype geslagen, waarbij de rijksadelaar de rijksstad Nijmegen symboliseert. Het feit dat een eenkoppige rijksadelaar wordt afgebeeld zit in het feit dat deze munt is geslagen in een periode dat er geen keizer was, doch “slechts” een koning. Bij een keizer zou  de dubbelkoppige rijkadelaar zijn afgebeeld.

van der Chijs I, 7 ; Benders, pag. 121, type V ;
de Wit no.987 (Künker, Auktion 121) ;
Het Hertogdom Gelre, pag. 269, no.23  R
Kleine zwaktes van de slag. Zeldzaam.
zfr

gewicht 0,78gr. ; zilver Ø 17mm.

vz. Gekroond portret binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠ COMЄS•GL•RЄN•CxIS
kz. Lang gevoer kruis geplaatst over een parelcirkel met drie kogels in
ieder kwartier. In de buitencirkel de tekst; CIVI – TAS – ARN – ЄYM

Waarschijnlijk mede vanwege zijn zwakke machtspositie en afhankelijkheid van Vlaanderen heeft er op naam van graaf Reinald I maar heel weinig muntslag plaatsgevonden. Een van zijn weinige munttypen werden kort na zijn Limburgse debacle rond 1290 in zijn geliefde Arnhem geslagen, namelijk deze sterling. Het is een getrouwe navolging van de Engelse pennies van Edward I en II. Van der Chijs kende het aanvankelijk niet, maar werd op het bestaan ervan attent gemaakt door professor Serrure uit Gent. Van der Chijs nam het vervolgens in zijn supplement op. Deze sterlingen komen slechts hoogst sporadisch voor in collecties en de handel en zijn derhalve uiterst zeldzaam.

Probably partly because of his weak position of power and dependence on Flanders, very little coinage took place in the name of Count Reinald I. One of his few coin types was minted in his beloved Arnhem shortly after his Limburg debacle around 1290, namely this sterling. It is a faithful imitation of the English pennies of Edward I and II. Van der Chijs was initially unaware of it, but was made aware of its existence by Professor Serrure from Ghent. Van der Chijs then included it in his supplement. These sterling only appear sporadically in collections and the trade and are therefore extremely rare.

van der Chijs, XXVIII, 1var. (pag.265, supplement) ;
Geschiedenis van het Hertogdom Gelre, pag. 269, no.24 ;  
Mayhew 186 ; collectie de Wit -  RRR
licht gesnoeid exemplaar met kleine zwaktes
fr+ à fr/zfr

gewicht 0,43gr. ; zilver Ø 13mm.

vz. Portret van hertog Reinald naar links binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠RЄIN:DVX:GhЄLRIЄ
kz. Lang gevoer kruis geplaatst over een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; MON – ЄTA – DЄh – ЄRD

In 1231 kreeg de naast Selhorst gelegen nederzetting Herderewich stadsrechten van Otto II graaf van Gelre en Zutphen en werd hiermee de eerste stad van de Veluwe. In de dertiende eeuw ontwikkelde Harderwijk zich al als handelsstad. Harderwijkse schepen werden gesignaleerd in Vlaanderen, Duitsland en Engeland. De lading bestond uit onder andere wol, huiden, haring en hout. Met name in de veertiende eeuw was Harderwijk zeer actief in het Hanzeverbond. Het is derhalve niet verwonderlijk dat graaf Reinald II besloot om in deze stad muntslag uit te oefenen. Een traditie die tot 1806 gehandhaafd zou blijven. Deze penning of ″kopje″ is hoogst waarschijnlijk de eerste munt die te Harderwijk is geslagen.

van der Chijs II, 17 ; van Hengel 167 ; collectie de Wit 989 ;
Geschiedenis van het Hertogdom Gelre, pag. 269, no.26  RR
Deels erg zwak geslagen. Zeer zeldzaam.
fr à fr+

gewicht 3,38gr. ; goud Ø 23mm.

vz. Borstbeeld van hertog met zwaard onder Gothische baldakijn,
daaronder wapenschildje met klimmende Brabantse leeuw naar links,
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;  
MARIA:DVC – IS:GЄLRЄN
kz. Wapenschilden met rijksadelaar en de Gelderse leeuw naast elkaar
geplaatst met daaronder een dikke stip, binnen een omlijsting bestaande
uit zes bogen, met wiggen tussen de bogen. Het geheel binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠ BЄNEDICT:QVI:VЄNIT:IN:NOMINЄ

Maria van Brabant werd in 1325 geboren als dochter van hertog Jan III van Brabant en Maria van Evreux. Ze werd uitgehuwelijkt aan de ″dikke hertog″ Reinoud III van Gelre, waarmee ze op 1 juli 1347 te Tervuren in het huwelijk trad. De bruidschat omvatte het kasteel te Turnhout, alwaar ze vaak zou verblijven. Maria maakte na het overlijden op 4 december 1371van haar man Reinoud III  aanspraak op de hertogstitel van Gelre. Er waren immers geen wettige kinderen uit hun huwelijk voortgekomen. Om die claim kracht bij te zetten heeft zij waarschijnlijk al kort na het overlijden van haar man munten laten slaan. Omdat ze op dat moment resideerde op haar kasteel te Oijen, heeft de muntslag aldaar plaatsgevonden. Dit kasteel was rond 1361 in haar opdracht gebouwd danwel versterkt, en diende vooral als uitvalsbasis voor de Geldersen tegen de Brabanders. Dit kasteel bestaat niet meer, maar de fundamenten zijn nog aanwezig in het water ten westen van de huidige gebouwen. De huidige gebouwen op het voormalige kasteelterrein te Oijen dateren van latere datum. Feitelijk werd Reinoud III opgevolgd door  Willem I van Gulik, neef van Reinoud III, en heeft Maria haar geclaimde rechten nooit bekrachtigd gezien. Maria trok zich terug op haar kasteel te Turnhout en stichtte in 1395 de priorij van Corsendonk en in 1398 het kapittel van de Sint Pieterskerk te Turnhout. In 1399 stierf ze te Turnhout. Het kasteel te Oijen verviel na haar dood aan de hertog van Gelre.

van der Chijs VI, 1 ; Delmonte 245 ; Lucas 1 ;
Coll de Wit 1088 ; Friedberg 41 RR
Voor type een uitzonderlijk mooi exemplaar met goede details. Zeer zeldzaam.
zfr/pr

gewicht 3,40gr. ; goud Ø 22,5mm.

vz. Borstbeeld van hertog met zwaard onder Gothische baldakijn,
daaronder wapenschildje met klimmende Gelderse leeuw naar links,
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
WILh•DVX•G – ЄLR•Z•COM•A
kz. Wapenschilden met rijksadelaar en de Gelderse leeuw naast elkaar
geplaatst met daaronder een dikke stip, binnen een omlijsting bestaande
uit zes bogen, met wiggen tussen de bogen, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ✠ BЄNEDICT:QVI:VЄNIT:IN:NOMINЄ

Wat de betekenis is van COM•A is vooralsnog onduidelijk. Met de titel Comes wordt verwezen naar een graafschap (Comitatis) en dan zou Zutphen meest voor de hand liggen. Maar de letter A kan daar onmogelijk mee verbonden worden. Het is ook geen vergissing, want gedurende de lange en omvangrijke productie is deze tekst gehandhaafd en niet gecorrigeerd.

Willem I van Gulik werd geboren op 5 maart 1364 als oudste zoon van Willem II van Gulik en Maria van Gelre (dochter van Reinald II en halfzuster van Reinald III). Na het kinderloos overlijden van Eduard en Reinald III in 1371liet Willem II van Gulik namens zijn zoon aanspraken gelden op de erfopvolging. Naast Maria was er echter nog een dochter van Reinald II in leven, Mechteld, gehuwd met de Hollandse heer Jan II van Blois, die ook haar aanspraak deed gelden. Dit leidde tot de Gelderse Successie (1371-1379). Net als eerder in de jaren 50’ bij de broederstrijd tussen Eduard en Reinald III, stonden de twee Gelderse facties weer tegenover elkaar; de van Heeckerens, gesteund door Mechteld en de Bronckhorsten, gesteund door Maria. In 1377 verkreeg Willem de belening over Gelre van keizer Karel IV, en was hij officieel hertog van Gelre. Maar het zou nog tot 1379 duren alvorens de strijd in zijn voordeel was beslecht en hij al zijn aanspraken kon hardmaken en in heel Gelre werd erkend. In 1379 huwde hij met Catharina van Beieren, dochter van Albrecht van Beieren uit het Hollandse gravenhuis. In 1393 overleed zijn vader en werd hij tevens hertog van Gulik (als Willem III). Daarmee waren Gelre & Gulik in een unie verenigd. Willem overleed op 16 februari 1402 na een ziekbed . Hij werd bij zijn vrouw bijgezet in het Karthuizer-klooster Monnikenhuizen bij Arnhem. Hij werd opgevolgd door zijn jongere broer Reinald IV van Gulik.

van der Chijs 6,1 ; Delmonte 588 ; Friedberg 43 ;
Geschiedenis van Gelre, pag. 269, no.30 
in het centrum ietwat zwak geslagen, doch voor type een net exemplaar
zfr

gewicht 3,45gr. ; goud Ø 24mm.

vz. Johannes de Doper staande frontaal met kruisscepter, nimbus om hoofd
en kruis tussen voeten, binnen een gladde cirkel en parelcirkel,
omringd door de tekst; •S•IOHANNЄS - BABTISTA en leeuwtje
kz. De wapenschildjes van Arnhem (boven), Roermond, Nijmegen en Zutphen (midden)
en een fantasiewapentje (onder) binnen een versiering van vier boogjes binnen een
parelcirkel, omringd door de tekst; ✠DVX•RЄINALD′•IVL•Z•GЄL•Z•COMIS•Z•

Reinald was in de periode 1402-1423 zowel hertog van Gelre als van Gulik.

Het betreft hier een slaafse navolging van de keurvorstelijke Rijnlandse goudguldens van 1399. Ze werden te Arnhem geslagen in de jaren 1409-1423. Aanvankelijk benaderde deze goudgulden nog de 18 ½ karaat van de Rijnlandse stukken stukken, maar spoedig werd de 16 karaat nog maar amper gehaald. Het kreeg in de volksmond dan ook de bijnaam van ′blaauwe gulden′ (bleke gulden), vanwege het bleke uiterlijk a.g.v. het hoge aandeel zilver in de munt.  De Rijnlandse goudgulden noteerden een koers van 60 meeuwen (van 4 groot), terwijl deze Arnhemse guldens slechts met 50 meeuwen werden gewaardeerd.

van der Chijs 8,3 ; Delmonte 599 ; Friedberg 49
minieme zwakte van de slag
zfr à zfr+

gewicht 3,43gr. ; goud Ø 23mm.

vz. Johannes de Doper staande frontaal met kruisscepter, nimbus om
hoofd en kruis tussen voeten, binnen een gladde cirkel en parelcirkel,
omringd door de tekst; •S•IOHANNЄS - BABTISTA en leeuwtje
kz. De wapenschildjes van Arnhem (boven), Roermond, Nijmegen
en Zutphen (midden) en een fantasiewapentje (onder) binnen een 
versiering van vier boogjes binnen een parelcirkel, omringd door
de tekst; ✠DVX•RЄINALD′•IVL•Z•GЄL•Z•COMIS•Z•

Reinald was in de periode 1402-1423 zowel hertog van Gelre als van Gulik.

Het betreft hier een slaafse navolging van de keurvorstelijke Rijnlandse goudguldens van 1399. Ze werden te Arnhem geslagen in de jaren 1409-1423. Al tijdens de regering van hertog Willem I (1377-1402) was sprake van een sterke geldontwaarding. Bij aantreden had Reinald IV zich voorgenomen om een einde te maken aan deze muntverzwakking. Hier kwam echter niets van terecht. Dit bleek o.a. uit de nieuwe muntreeks die in vanaf 1402 te Nijmegen en Arnhem werden geslagen. Deze zilverstukken werden nog iets lichter gemaakt dan voorheen en bovendien uitgegeven tegen dubbele waarden. Wat voorheen een dubbele groot was, werd nu uitgegeven voor 4 groten. Ook bij de goudgulden zien we deze geldontwaarding. Aanvankelijk benaderde deze goudgulden nog de 18 ½ karaat van de Rijnlandse stukken stukken, maar spoedig werd de 16 karaat nog maar amper gehaald. Het kreeg in de volksmond dan ook de bijnaam van ′blaauwe gulden′ (bleke gulden), vanwege het bleke uiterlijk a.g.v. het hoge aandeel zilver in de munt.  De Rijnlandse goudgulden noteerden een koers van 60 meeuwen (van 4 groot), terwijl deze Arnhemse guldens slechts met 50 meeuwen werden gewaardeerd. Gedurende de regering van Reinald IV zou de geldontwaarding zich verder voortzetten. In 1423 was waarde van de muntstukken met zo′n 30% gedaald ten opzichte van 1402.

van der Chijs VIII, 3 ; Delmonte 599 ; Friedberg 49
kleine zwaktes van de slag
zfr

gewicht 3,08gr. ; zilver Ø 29,5mm.

vz. Schuin geplaatste wapenschilden van Gelre en Gulik
met boven elk schild een toernooihelm met een rijk versierd
helmteken, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
RЄINALD′•DVX•IVL•Z•GЄL•Z•CO•Z•
kz. Lang gevoet kruis geplaats over een parelcirkel met in ieder
kwartier een klimmende leeuw naar links en in het hart een schild
met daarbinnen een dubbelkoppige rijksadelaar, omringd door de
tekst; MONЄT - A•NOVA - ARNЄM - ЄNSIS:

Al tijdens de regering van hertog Willem I (1377-1402) was sprake van een sterke geldontwaarding. Ten opzichte van de groot van 1380 was de zilverinhoud van de groot aan het einde van zijn regering gedaald tot minder dan de helft. Bij aantreden had Reinald IV zich voorgenomen om een einde te maken aan deze muntverzwakking. Hier kwam echter niets van terecht. Dit bleek uit de nieuwe muntreeks die in vanaf 1402 te Nijmegen en Arnhem werden geslagen. Deze stukken werden nog iets lichter gemaakt dan voorheen en bovendien uitgegeven tegen dubbele waarden. Wat voorheen een dubbele groot was, werd nu uitgegeven voor 4 groten, een groot werd nu uitgegeven voor 2 groten etc. Gedurende de regering van Reinald IV zou de geldontwaarding zich verder voortzetten. In 1423 was waarde van de muntstukken met zo′n 30% gedaald ten opzichte van 1402. Het muntstuk van 4 groot dat hier aangeboden wordt had naast Reinolduspenning noch diverse andere benamingen bij de bevolking en boekhouders in de verschillende Gelderse kwartieren. Zo werd het in Nijmegen aangeduid als ′meeuw′, in Arnhem als ′blenk′ en in Zutphen als ′coppert′.

Already during the reign of Duke William I (1377-1402), there was significant devaluation. Compared to the groot of 1380, the silver content of the groot had fallen to less than half by the end of his reign. Upon taking office, Reinald IV had intended to put an end to this devaluation. However, nothing came of it. This was evident from the new series of coins minted in Nijmegen and Arnhem from 1402 onwards. These coins were made slightly lighter than before and, moreover, issued at double the value. What had previously been a double groot was now issued for 4 groot, a groot was now issued for 2 groot, and so on. The devaluation continued throughout Reinald IV′s reign. By 1423, the value of the coins had fallen by approximately 30% compared to 1402. The 4-groot coin offered here had several other names besides the Reinolduspenning, among the population and accountants in the various Gelderland districts. For example, in Nijmegen it was called "meeuw" (seagull), in Arnhem it was called "blenk", and in Zutphen it was called "coppert."

van der Chijs 9,8 ; Geschiedenis van Gelre, pag.269, no.29 ;
collectie de Wit 999
Lichte zwaktes van de slag, doch nauwelijks gecirculeerd exemplaar.
Zeldzaam in deze hoge kwaliteit.
pr-

gewicht 1,09gr. ; zilver Ø 23mm.

vz. Schuin geplaatste wapenschilden van Gelre en Gulik
met boven elk schild een toernooihelm met een rijk versierd
helmteken, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
RЄINALD′•DVX•IVL•Z•GЄL•Z•CO•Z•
kz. Lang gevoet kruis geplaats over een parelcirkel met in ieder
kwartier een klimmende leeuw naar links en in het hart een schild
met daarbinnen een dubbelkoppige rijksadelaar, omringd door de
tekst; MONЄT - A•NOVA• - NOVIM - AGЄNS′

Al tijdens de regering van hertog Willem I (1377-1402) was sprake van een sterke geldontwaarding. Ten opzichte van de groot van 1380 was de zilverinhoud van de groot aan het einde van zijn regering gedaald tot minder dan de helft. Bij aantreden had Reinald IV zich voorgenomen om een einde te maken aan deze muntverzwakking. Hier kwam echter niets van terecht. Dit bleek uit de nieuwe muntreeks die in vanaf 1402 te Nijmegen en Arnhem werden geslagen. Deze stukken werden nog iets lichter gemaakt dan voorheen en bovendien uitgegeven tegen dubbele waarden. Wat voorheen een dubbele groot was, werd nu uitgegeven voor 4 groten, een groot werd nu uitgegeven voor 2 groten etc. Gedurende de regering van Reinald IV zou de geldontwaarding zich verder voortzetten. In 1423 was waarde van de muntstukken met zo′n 30% gedaald ten opzichte van 1402. Het muntstuk van 4 groot van dit munttype had naast Reinolduspenning noch diverse andere benamingen bij de bevolking en boekhouders in de verschillende Gelderse kwartieren. Zo werd het in Nijmegen aangeduid als ′meeuw′, in Arnhem als ′blenk′ en in Zutphen als ′coppert′.

Already during the reign of Duke William I (1377-1402), there was significant devaluation. Compared to the groot of 1380, the silver content of the groot had fallen to less than half by the end of his reign. Upon taking office, Reinald IV had intended to put an end to this devaluation. However, nothing came of it. This was evident from the new series of coins minted in Nijmegen and Arnhem from 1402 onwards. These coins were made slightly lighter than before and, moreover, issued at double the value. What had previously been a double groot was now issued for 4 groot, a groot was now issued for 2 groot, and so on. The devaluation continued throughout Reinald IV′s reign. By 1423, the value of the coins had fallen by approximately 30% compared to 1402. The 4-groot coin of this coin type had several other names besides the Reinolduspenning, among the population and accountants in the various Gelderland districts. For example, in Nijmegen it was called "meeuw" (seagull), in Arnhem it was called "blenk", and in Zutphen it was called "coppert."

herkomst; afkomstig uit de muntvondst Zutphen (1958) →
Jacques Schulman, veiling 233, lot 694 (Amsterdam 1960)

van der Chijs IX, 11; collectie de Wit 1002 ; collectie Beuth 4013 S
Lichte zwaktes van de slag. Schaars.
zfr

gewicht 3,01gr. ; goud Ø 24mm.

vz. Johannes de Doper staande frontaal met nimbus of hoofd en kruisscepter in
zijn linkerhand, kruis tussen voeten, binnen een parelcirkel. In de buitencirkel
de tekst; •S•IOHANNES - BABTISTA en leeuwtje
kz. Het wapenschild van Gelre-Gulik met daarboven schildje met dubbelkoppige
rijksadelaar (Arnhem), rechts een kruis (Zutphen), onder een wapentje met
ruitmotief (fantasie t.b.v. de symetrie) en links een wapentje  klimmende leeuw
naar rechts met dubbele staart (Nijmegen), binnen een versiering van vier boogjes
met blad en kruisjes versieringen tussen de bogen, binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠ DVX•ARNOLD•GEL•Z•IVL•Z•COMIS•Z•

Deze goudgulden was in die tijd vooral bekend als Arnhemse gulden. De Arnhemse gulden werd oorspronkelijk geslagen vanaf het begin van de regering van hertog Reinald IV (1402-1423), uiteraard te Arnhem. Het was een Gelderse nabootsing van de keurvorster- of Rijnse guldens. Het goudgehalte van de Arnhemse gulden daalde al spoedig van 18 ½ karaat naar 12 karaat onder hertog Arnold (1423-1473), waardoor de waarde van de Arnhemse gulden, nu ook arnoldusgulden genoemd, nog maar de helft was van het voorbeeld, de keurvorstergulden. Het vaak wat bleke uiterlijk van deze guldens getuigen van dit slechte goudgehalte. Naast deze Arnhemse guldens werden vanaf  circa 1455 ook rijdergoudguldens geslagen, die duidelijk van een hoger goudgehalte waren. Mogelijk wilde men met deze rijdergoudgulden het vertrouwen herstellen, dat door de slechte Arnoldusguldens was aangetast. 

Door de zeer overvloedige aanmunting van Arnhemse guldens werd deze muntsoort tot in de 16e eeuw als rekenmunt in de boekhouding gebruikt in Gelderland, Utrecht, Overijssel, Groningen en Oost-Friesland. In de laatste twee gebieden was de munt vooral bekend als arendsgulden, afgeleid van de verkorte vorm Arend voor Arnold.

van der Chijs X, 3 ; Delmonte 604 ; Friedberg 56
attractief exemplaar met goede details
pr-/zfr+

gewicht 2,94gr. ; goud Ø 24mm.

vz. Johannes de Doper staande frontaal met nimbus of hoofd en kruisscepter in
zijn linkerhand, kruis tussen voeten, binnen een parelcirkel. In de buitencirkel
de tekst; •S•IOHANNES - BABTISTA en leeuwtje
kz. Het wapenschild van Gelre-Gulik met daarboven schildje met dubbelkoppige
rijksadelaar (Arnhem), rechts een kruis (Zutphen), onder een wapentje met
ruitmotief (fantasie t.b.v. de symetrie) en links een wapentje met klimmende leeuw
naar rechts met dubbele staart (Nijmegen), binnen een versiering van vier boogjes
met blad en kruisjes versieringen tussen de bogen, binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠ DVX•ARNOLD•GEL•Z•IVL•Z•COMIS•Z•

Deze goudgulden was in die tijd vooral bekend als Arnhemse gulden. De Arnhemse gulden werd oorspronkelijk geslagen vanaf het begin van de regering van hertog Reinald IV (1402-1423), uiteraard te Arnhem. Het was een Gelderse nabootsing van de keurvorster- of Rijnse guldens. Het goudgehalte van de Arnhemse gulden daalde al spoedig van 18 ½ karaat naar 12 karaat onder hertog Arnold (1423-1473), waardoor de waarde van de Arnhemse gulden, nu ook arnoldusgulden genoemd, nog maar de helft was van het voorbeeld, de keurvorstergulden. Het vaak wat bleke uiterlijk van deze guldens getuigen van dit slechte goudgehalte. Naast deze Arnhemse guldens werden vanaf  circa 1455 ook rijdergoudguldens geslagen, die duidelijk van een hoger goudgehalte waren. Mogelijk wilde men met deze rijdergoudgulden het vertrouwen herstellen, dat door de slechte Arnoldusguldens was aangetast.

Door de zeer overvloedige aanmunting van Arnhemse guldens werd deze muntsoort tot in de 16e eeuw als rekenmunt in de boekhouding gebruikt in Gelderland, Utrecht, Overijssel, Groningen en Oost-Friesland. In de laatste twee gebieden was de munt vooral bekend als arendsgulden, afgeleid van de verkorte vorm Arend voor Arnold.

van der Chijs X, 3 ; Delmonte 604 ; Friedberg 56
lichte zwaktes van de slag
zfr-

gewicht 3,43gr. ; goud Ø 24,5mm.

vz. Hertog in toernooiuitrusting en met geheven zwaard in rechterhand
te paard naar rechts, daaronder in een afsnede ⋆ GEL⋆, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ARNOLD′⋆DVX′GЄL′⋆ IVL -  Z⋆COMЄS⁑Z
kz. Het Gelderse wapenschild in hart van kort gebloemd kruis
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
✠ MON′⋆NOVA⁑AVRЄA⁑DVCIS⁑GELRЄ

Dit munttype werd rond 1440 ingevoerd en stond wel bekend als Rijdergulden of Gelderse rijder, en is geslagen naar voorbeeld van de Bourgondische gouden rijders van Philips de Goede. Met een gehalte van ruim 20 karaat hadden deze goudguldens een behoorlijke hoge goud inhoud, zeker in vergelijking tot de oudere Arnoldusgulden. Later zou Arnold′s kleinzoon, Karel van Egmont, dit munttype in 1509 opnieuw invoeren. Zeldzaam.

herkomst: ex. collectie Lodewijk S. Beuth → Jacques Schulman 1955 (aangekocht voor Hfl. 75,-) → muntvondst ′s-Hertogenbosch 1894

van der Chijs IX, 1 ; Het Hertogdom Gelre, pag. 270, no.38 ;
Delmonte 602 ; Saunders/Vanhoudt 1023 ; Friedberg 59  R
Minieme zwaktes van de slag, doch voor
dit munttype een bijzonder mooi exemplaar.
zfr/pr

gewicht 3,16gr. ; zilver Ø 30mm.

vz. De klimmende leeuwen van Gelre (links, gekroond) en Gulik (rechts, ongekroond)
naar elkaar gericht binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✠ ARNOLD⋮DVX⋮GELRЄN Z IVL Z COMЄS⋮Z′
kz. Lang gevoet kruis geplaatst over een parelcirkel met in de kwartieren
de letters A - N - R - S, binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✠ MONЄT - A⋮NOVA⋮ - GELRЄ - NSIS

Dit munttype stond ook wel bekend als Gelderse kromstaert van 4 meeuwen. De letters A, N, R, S staan voor de hoofdsteden der vier Gelderse kwartieren, te weten Arnhem, Nijmegen, Roermond en Sutphen. Uit de muntslag van Arnold kan men duidelijk opmaken dat hij zijn claims op Gulik niet los liet. De Gulikse leeuw zien we immers nog prominent op zijn muntslag. Ook in later tijd bleef de Gulikse leeuw gehandhaafd en werd het een vast onderdeel in het Gelderse wapen, ook al waren de claims op Gulik toen allang in de vergetelheid geraakt. De Gelderse leeuw onderscheidt zich van de Gulikse door een dubbele staart en een kroontje, verkregen na de verheffing tot hertogdom in 1339.

van der Chijs X, 13 ; Het Hertogdom Gelre, pag. 270, no.19 RR
Zwaktes van de slag, doch voor type een net exemplaar. Zeer zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

gewicht 1,88gr. ; zilver Ø 27mm.
Afkomstig uit de muntvondst Aalten (1990).

vz. Schuin geplaatste wapenschilden van Gelre en Gulik met boven
elk schild een tournooihelm met een rijk versierd helmteken  
ARNOLD′:DVX:GЄL Z IVL Z C′ ZV
kz. Lang gevoet kruis met sterretje in het hart en in de hoeken
twee maal een leeuw en twee maal een dubbelkoppige adelaar.
In de buitencirkel de tekst; MONЄT - A:NOVA - AЄRNЄ - MЄNSI

Van der Chijs kende in zijn tijd maar 1 exemplaar van dit munttype.
Zeer zeldzaam.

van der Chijs X, 9 RR
Kleine randoneffenheden.
zfr-

gewicht 1,82gr. ; zilver Ø 22,5mm.
Muntteken Gelders kruis op de voor- en keerzijde.

vz. Gothische letter M binnen een driepas binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✥MON*ARCHIDVC*AVЄ*BG*GЄ
kz. Kort gebloemd kruis binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✥BЄNЄDIC*AIA*MЄA*DOMIN

Deze munt is geslagen tijdens een zeer roerige tijd waarin zowel het huis Bourgondië als het huis Van Egmond aanspraak maakten op Gelre. Tijdens de minderjarigheid van Philips de Schone is korte tijd gemunt te Nijmegen, Zaltbommel en Arnhem. Toen Karel van Egmond in 1492 het hertogdom Gelre in bezit nam, kwam aan de muntslag van de Bourgondiërs in Gelre spoedig een eind. Deze munten uit deze periode komen slechts sporadisch voor.

van der Chijs XIII, 6 ; van Gelder & Hoc 55-4 ; Vanhoudt 74 (R2) RR
Zwaktes van de slag. Zeer zeldzaam.
zfr-

gewicht 2,28gr. ; zilver Ø 25mm.
Muntteken Gelders kruis op voor- en keerzijde.

vz. Twee zitttende leeuwen naar elkaar gericht, daarboven vuurijzer met
afspattende vonken, stadsschild van Mechelen in de afsnede,
binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;  
✥PHS+ARCHIDVX+AVSTRIЄ+BVRG+Z+GEL
kz. Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild geplaatst op
kort gebloemd binnen een cirkel. In de buitencirkel te tekst;
✥SALVVM+FAC+POPVLVM+TVV+DNЄ+1492

Dit munttype is geslagen tijdens een zeer roerige tijd waarin zowel het huis Bourgondië als het huis Van Egmont aanspraak maakten op Gelre.Tijdens de minderjarigheid van Philips de Schone is korte tijd gemunt te Zaltbommel, dat toen aan de zijde van de Bourgondiërs stond. Toen Karel van Egmond in 1492 het hertogdom Gelre in bezit nam, kwam aan de muntslag van de Bourgondiërs in Gelre spoedig een eind. Men heeft in dat jaar echter nog wel munten voor Gelre geslagen, maar daarvoor week men uit naar het munthuis te Mechelen. Zeldzaam.

van der Chijs XIV, 3 ; van Gelder & Hoc 97-4 ; Vanhoudt 127.ME (R1) ;
Levinson III-221 ; Frey 391 ; Stephanik 3855 ; Roest 306, 17  R
Licht gesnoeid exemplaar. 
fr/zfr

gewicht 2,54gr. ; zilver Ø 28mm.
- muntteken Gelders kruis op keerzijde.
- muntteken schildje van Mechelen op voorzijde (als initiaalteken)
en op de keerzijde in het hart van het kruis

vz. Leeuw zittend naar links, kop naar rechts, met om zijn nek het
Bourgondisch wapenschild door een lint verbonden binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst;
schildje van Mechelen PHS‡ARCHIDVX‡AVSTRIЄ‡BVRGVNDIЄ‡Z‡GEL
kz. Kort gebloemd kruis met wapenschild van Mechelen in het hart binnen 
een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✥BЄNЄDIC+HЄRЄDITATI+TVE+AN+1492

Dit munttype is geslagen tijdens een zeer roerige tijd waarin zowel het huis Bourgondië als het huis Van Egmont aanspraak maakten op Gelre.Tijdens de minderjarigheid van Philips de Schone is korte tijd gemunt te Zaltbommel, dat toen aan de zijde van de Bourgondiërs stond. Toen Karel van Egmont in 1492 het hertogdom Gelre in bezit nam, kwam aan de muntslag van de Bourgondiërs in Gelre spoedig een eind. Men heeft in dat jaar echter nog wel munten voor Gelre geslagen, maar daarvoor week men uit naar het munthuis te Mechelen. Zeer zeldzaam.

van der Chijs XIV, 5 ; van Gelder & Hoc 98-4a (onjuist beschreven) ;
Vanhoudt 128.ME (R2) ; Levinson III-222a RR
deels zwak geslagen
fr/zfr

gewicht 3,23gr. ; goud Ø 23mm.
muntmeester Niclaes Nyber
annuletten in de velden op de voorzijde: 4
annuletten in de velden op de keerzijde: 0

vz. Johannes de Doper staande frontaal met kruisscepter, 
ter weerszijden twee anuletten, binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; KAROL★D★ - V - X★GELR★IVL
kz. Wapenschild van Gelre-Jülich met linksboven het stadsschildje
van Arnhem, rechtsboven dat van Nijmegen en onder dat van Roermond.
Het geheel binnen een driepas dat is geplaatst over een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ∘MO′∘NO′∘ - ∘AVRЄ′∘ - ∘GELR′∘

De naam Clemmergulden werd al gebruikt in de tijd dat deze munten geslagen werden. Het refereert van de klimmende leeuwen op de munt. Dit munttype werd voor het eerst geslagen ten tjde van Arnold van Egmont. Dit type van Karel van Egmont werd geslagen onder muntmeester Niclaes Nyber, die in 1496 was aangetreden als nieuwe muntmeester aan de Munt van Nijmegen en Roermond. Hij woonde in Nijmegen. Dit type is aangemunt vanaf circa 1496 tot 1511. Het werd aanvankelijk uitgegeven op een koers van 31 Gelderse stuivers. Deze muntmeester bleef overigens geruime tijd als Gelders muntmeester actief, zeker tot circa 1525, en is dus verantwoordelijk voor het overgrote deel van Karel′s muntslag.

Het aantal annuletten en of sterretjes op de voorzijde en keerzijde varieert in aantal. Dit kan willekeur van de stempelsnijder zijn, maar het het zouden ook onderscheidende kenmerken kunnen zijn voor de verschillende emissies. Dit munttype is immers gedurende langere periode aangemunt, waarbij ook het fijngehalte goud niet steeds dezelfde is geweest.

van der Chijs XV, 4 ; Delmonte 618 ;
Het Hertogdom Gelre, pag. 271, no. 47 ; Friedberg 67
kleine zwaktes van de slag
zfr

gewicht 3,05gr. ; goud Ø 23mm.
muntmeester Niclaes Nyber
annuletten in de velden op de voorzijde: 4
annuletten in de velden op de keerzijde: 0

vz. Johannes de Doper staande frontaal met kruisscepter in zijn
linkerhand, zijn rechterhand in zegenende houding, nimbus om
hoofd, geflankeerd door twee onder elkaar geplaatste cirkeltjes, het
stadswapen van Roermond tussen zijn voeten, binnen een gekartelde
cirkel, omringd door de tekst; KAROL′∘D ∘ – X∘GELR′∘IVL′

kz. Wapenschild van Gelre-Jülich met linksboven het stadsschildje van
Arnhem, rechtsboven dat van Nijmegen en onder dat van Roermond.
Het geheel binnen een driepas dat is geplaatst over een gekartelde cirkel,
omringd door de tekst; ∘MO′+NO′∘ – ∘AVRЄ′∘ - ∘GELR′∘

De naam Clemmergulden werd al gebruikt in de tijd dat deze munten geslagen werden. Het refereert van de klimmende leeuwen op de munt. Dit munttype werd voor het eerst geslagen ten tjde van Arnold van Egmont. Dit type van Karel van Egmont werd geslagen onder muntmeester Niclaes Nyber, die in 1496 was aangetreden als nieuwe muntmeester aan de Munt van Nijmegen en Roermond. Hij woonde in Nijmegen. Dit type is aangemunt vanaf circa 1496 tot 1511. Het werd aanvankelijk uitgegeven op een koers van 31 Gelderse stuivers. Deze muntmeester bleef overigens geruime tijd als Gelders muntmeester actief, zeker tot circa 1525, en is dus verantwoordelijk voor het overgrote deel van Karel′s muntslag.

Het aantal annuletten en of sterretjes op de voorzijde en keerzijde varieert in aantal. Dit kan willekeur van de stempelsnijder zijn, maar het het zouden ook onderscheidende kenmerken kunnen zijn voor de verschillende emissies. Dit munttype is immers gedurende langere periode aangemunt, waarbij ook het fijngehalte goud niet steeds dezelfde is geweest.

van der Chijs XV, 6 ; Delmonte 619 (R2) ;
Vanhoudt/Saunders 1042 (R2) ; Friedberg 67 RR
zfr-

gewicht 3,23gr. ; goud Ø 24mm.
interpunctie lelie
muntmeester Niclaes Nyber

vz. Hertog in harnas, met toernooihelm en met geheven zwaard 
in rechterhand te paard naar rechts, daaronder in een afsnede: ∘GEL∘ ,
het geheel binnen een gekartelde cirkel, omringd door de tekst;
KAROLVS.DVX.GELR′ - IVL′.C′. ZV′ binnen een gekartelde cirkel
kz. Wapenschild van Gelre-Gulik, rustend op kort kruis dat aan de
uiteinden is versierd met bladornamenten, binnen een gekartelde cirkel,
omringd door de tekst; ✥ MON′.NOVA.AVRЄA.DVCIS.GELRЄ,
binnen een gekartelde cirkel

De rijdergulden of Gelderse rijder werd rond 1440 ingevoerd door hertog Arnold van Egmond (1423-1472). Karel van Egmond besloot in 1509 tot hervatting van aanmunting van dit munttype. Het had een voorgeschreven gewicht van 3,26 gram en een fijngehalte van 14 karaat. Tevens werd in datzelfde jaar een groot zilverstuk ingevoerd, de snaphaen.

Op de voor-en keerzijde vertoont deze munt interpunctie lelie. Mogelijk verwijst dit naar de muntplaats Roermond, die een lelie in het stadswapen draagt. Ook in later tijd wordt de lelie als muntteken voor Roermond toegepast. Delmonte vond deze variant belangrijk genoeg om er een apart catalogusnummer aan te wijden. Maar natuurlijk kan de lelie ook louter als interpunctie bedoeld zijn en dan blijft Nijmegen toch meest aannemelijk als muntplaats. Zeldzaam.

van der Chijs XV, 10 ; Delmonte 621 ; vgl. Friedberg 68 R
een bijzonder mooi exemplaar met goede details
zfr/pr

gewicht 3,25gr. ; goud Ø 24mm.
interpunctie lelie
muntmeester Niclaes Nyber

vz. Hertog in harnas, met toernooihelm en met geheven zwaard
in rechterhand te paard naar rechts, daaronder in een afsnede ⋆GEL⋆,
het geheel binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;  
KAROLVS.DVX.GELR - IVL′C′ZV′
kz. Wapenschild van Gelre-Gulik, rustend op kort gebloemd kruis, 
binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✥MON.NOVA.AVRЄA.DVCIS.GELRЄ

De rijdergulden of Gelderse rijder werd rond 1440 ingevoerd door hertog Arnold van Egmond (1423-1472). Karel van Egmond besloot in 1509 tot hervatting van aanmunting van dit munttype. Het had een voorgeschreven gewicht van 3,26 gram en een fijngehalte van 14 karaat. Tevens werd in datzelfde jaar een groot zilverstuk ingevoerd, de snaphaen.

Op de voor-en keerzijde vertoont deze munt interpunctie lelie. Mogelijk verwijst dit naar de muntplaats Roermond, die een lelie in het stadswapen draagt. Ook in later tijd wordt de lelie als muntteken voor Roermond toegepast. Delmonte vond deze variant belangrijk genoeg om er een apart catalogusnummer aan te wijden. Maar natuurlijk kan de lelie ook louter als interpunctie bedoeld zijn en dan blijft Nijmegen toch meest aannemelijk als muntplaats. Zeldzaam.

van der Chijs XV, 10 ; Delmonte 621 ; vgl. Friedberg 68 R
lichte zwaktes van de slag
zfr-

gewicht 7,43gr. ; zilver Ø 34,5mm.
muntmeester Niclaes Nyber

vz. Gehelmde en geharnaste ruiter met opgeheven zwaard te paard
naar rechts, daaronder ✿ GEL ✿ in afsnede, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; KA - ROL′✿DVX✿GELRЄ′✿IVL′ - CO′✿ZV✿′

kz. Wapenschild van Gelre-Gulik rustend op lang gebloemd kruis met
aan de uiteinden helmteken pauwenstaart met daarbinnen een schildje
met de klimmende Gelderse leeuw naar links, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; EQVITA - IVDIC - IA✿TVA - DOMIN′
(voluit: aequitas judicia tua domine, vertaald: ′uwe gerichten zijn billijkheid′.
Woorden van koning David uit psalm CXIX vers 75)

De snaphaen werd voor het eerst in 1509 geslagen te Nijmegen onder Karel van Egmont. Het was de eerste grote zilveren munt die in de Nederlanden succesvol werd aangemunt. Qua afbeelding zocht men aansluiting bij de rijder-goudgulden, die reeds door Arnold van Egmont was ingevoerd. Dit munttype werd later veelvuldig geïmiteerd (o.a. door Luik en Nijmegen) en ten tijde van de Republiek (1581-1795) werd het in 1582 heringevoerd als schelling. Bij introductie in 1509 kreeg de munt de naam van Zilveren Schild ter waarde van zes Gelderse stuivers. Vanwege de afgebeelde ruiter, vermoedelijk hertog Karel voorstellende,  kreeg het in de volksmond al snel de naam van snaphaen, een woord dat zoveel betekent als "rover" of "vrijbuiter". Een ¼ Snaphaan is ook bekend onder de naam peerdeken.

♦ bijzonder attractief exemplaar met een mooi patina ♦

Delmonte 516 ; van der Chijs XVIII, 38 ;
Het Hertogdom Gelre, pag. 271, no. 48
Kleine muntplaat onregelmatigheid aan de rand.
zfr

gewicht 7,55gr. ; zilver Ø 35mm.
muntmeester Niclaes Nyber

vz. Gehelmde en geharnaste ruiter met opgeheven zwaard te paard
naar rechts, daaronder ✿ GEL ✿ in afsnede, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; KA - ROL′✿DVX✿GELR′✿IVL′✿ - CO′✿ZV′
kz. Wapenschild van Gelre-Gulik rustend op lang gebloemd kruis met
aan de uiteinden helmteken pauwenstaart met daarbinnen een schildje
met de klimmende Gelderse leeuw naar links, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; EQVITA′ - IVDIC - IA✿TVA - DOMIN′
(voluit: aequitas judicia tua domine, vertaald: ′uwe gerichten zijn billijkheid′.
Woorden van koning David uit psalm CXIX vers 75)

De snaphaen werd voor het eerst in 1509 geslagen te Nijmegen onder Karel van Egmont. Het was de eerste grote zilveren munt die in de Nederlanden succesvol werd aangemunt. Qua afbeelding zocht men aansluiting bij de rijder-goudgulden, die reeds door Arnold van Egmont was ingevoerd. Dit munttype werd later veelvuldig geïmiteerd (o.a. door Luik en Nijmegen) en ten tijde van de Republiek (1581-1795) werd het in 1582 heringevoerd als schelling. Bij introductie in 1509 kreeg de munt de naam van Zilveren Schild ter waarde van zes Gelderse stuivers. Vanwege de afgebeelde ruiter, vermoedelijk hertog Karel voorstellende,  kreeg het in de volksmond al snel de naam van snaphaen, een woord dat zoveel betekent als "rover" of "vrijbuiter". Een ¼ Snaphaan is ook bekend onder de naam peerdeken.

Delmonte 516 ; van der Chijs XVIII, 38 ;
Het Hertogdom Gelre, pag. 271, no. 48
lichte zwaktes van de slag
zfr-

gewicht 2,66gr. ; zilver Ø 27mm.
muntmeester Niclaes Nyber

vz. Gehelmde en geharnaste ruiter met geheven zwaard te paard naar rechts,
daaronder ⋆GEL⋆ in afsnede, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
KA - ROL′∘D′∘GEL′∘IVL′ - C′∘ZV′
kz. Wapenschild van Gelre-Gulik rustend op lang gevoet kruis dat is geplaatst
over een parelcirkel, tussen de armen de tekst; EQVITA - IVDIC - IA⋆TVA - DOMIN
voluit: aequitas judicia tua domine, vertaald: uwe gerichten zijn billijkheid.
Woorden van koning David uit psalm CXIX vers 75.

De snaphaen werd voor het eerst in 1509 geslagen te Nijmegen onder Karel van Egmont en als denominatie werd spoedig daarna ook de kwart snaphaen of peerdeke aangemunt. Deze komen echter aanmerkelijk minder voor dan de hele snaphaen en zullen in veel kleine aantallen zijn aangemunt. Zeldzaam.

herkomst: afkomstig uit de muntvondst van Hochstadt/Pfalz (1975)

van der Chijs XVIII, 40
kleine zwaktes van de slag, doch voor type een net exemplaar
zfr-

gewicht 3,25gr. ; goud Ø 25mm.
muntteken Gelders kruis

vz. Gekroond wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië tussen twee
vuurijzers met vonken, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
CAROLVS•D:G:ROM•IMP•Z•HISP•RЄX•D′•GЄL′ en zon
kz. Kort kruis met lelies aan de uiteinden, in de hoeken om en om een burcht
en dubbelkoppige adelaar, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
DA•MICHI•VIRTVTЄ′•CONTR•HOST′•TV•1544 en Gelders kruis

De gouden zonnekroon dankt haar naam aan de zon die we recht boven de kroon geplaatst zien. Deze munt was een vrij exacte imitatie van de Franse ecu d′or van Frans I (1515-1547). Het gehalte was gesteld op 929/1000 met een gewicht van 3,41 gram. Bij uitgifte was de munt was gangbaar voor 42 stuivers en het werd in de periode 1540-1555 aangemunt in Brabant, Vlaanderen, Gelre en Holland.

Dit is een van de eerste munten die op naam van Karel V voor Gelre werd aangemunt.
Zeer zeldzaam (ex. Huntington collection)

Delmonte 625 ; van Gelder & Hoc 186-4 ; van der Chijs XX, 1-2var. ;
Vanhoudt 223.NIJ (R2) ; Friedberg 73 RR
lichte zwaktes van de slag
zfr/zfr-

gewicht 1,53gr. ; zilver Ø 24mm.
muntmeester Reinier van Eembrugge
muntteken Gelders kruis

vz. Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst;
CAROLVS•D•G•ROM•IMP•HISP•REX•D•G en kroon
kz. Lang gevoet kruis geplaatst over een parelcirkel met in het hart
een Gelders kruis en in de hoeken om en om een leeuw en lelie.
In de buitencirkel de tekst; DA•MIHI - VIRTVT - CO•HOS - TЄ•TVO

van der Chijs XX, 9 ; van Gelder & Hoc 193-4 ; 
Vanhoudt 230.NIJ RR
Zwaktes van de slag. Zeer zeldzaam.
fr/zfr

gewicht 5,40gr. ; goud Ø 30mm.
muntmeester Hendrik Hanssen
muntteken Gelders kruis

vz. Gedrapeerd en gekroond borstbeeld van Philips II naar rechts, 
omringd door de tekst; PHS•D•G•HISP•AИG•Z•REX•DVX•GEL• 
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild omhangen met de keten
van het Gulden Vlies, omringd door de tekst; DOMIИVS•MIC - HI•ADIVTOR ✥

Philips draagt op deze munt tevens de titel van Engeland (ANG), vanwege zijn huwelijk met de Engelse koningin Mary Tudor. Met haar overlijden op 17 november 1558 verviel echter Philips′ recht om zich koning van Engeland te noemen en moest dus ook deze titel van zijn munten verdwijnen. Omdat Mary laat in 1558 overleed en de muntstempels voor 1559 al waren gemaakt, zien we deze titel pas na 1559 verdwijnen op de munten van Philips II. In de muntbus van muntmeester Hendrik Hanssen over de periode 11 augustus 1558 en 8 april 1561 worden in totaal 62.327 stuks gouden realen verantwoord. Dit zullen de gouden realen zijn geweest die in de jaren 1558 en 1559 met Engelse titel zijn aangemunt. Nadien, tussen 8 april 1561 en 11 mei 1565, is er ook nog een kleine productie geweest van gouden realen van in totaal slechts 565 stuks. Dit zal betrekkingen hebben gehad op de stukken zonder de Engelse titel en met de koningsnaam voluit geschreven (PHILIPPVS).

We zien bij dit exemplaar een fenomeen dat we al kennen vanaf de late middeleeuwen, namelijk het plaatsen van ″geheime punten″. Deze punten waren soms bedoeld om een muntplaats aan te geven, zoals in de middeleeuwen bij Franse koninklijke munten, maar ook in de Nederlanden werd het toegepast. Denk b.v aan de gouden schild (klinkaert) van Philips de Goede, geslagen voor het graafschap Namen (Delmonte 419). Zo zien we op de voorzijde onder de zesde letter, dat is de H van HISP, een dikke punt geplaatst. Ook op de keerzijde zien we dit onder de 6e letter, dat is de V in DOMINVS. Deze variant is hoogst zeldzaam en zal bij de meeste auteurs van naslagliteratuur niet bekend zijn geweest. Hylke G. Dijkstra heeft bij zijn registratie van stempelvarianten van munten uit de periode 1543-1606 deze variant wel opgemerk (nr. 19a), maar hij heeft er verder geen bijzondere aandacht aan besteed. Mogelijk was hij niet bekend met het bestaan van ″geheime punten″, want voor deze periode was het in de Nederlanden eigenlijk geen gebruikelijke praktijk. Daarentegen was het bij de muntslag van de Franse koning François I nog algemeen gebruik om met punten onder de letters de muntplaats aan te geven. Bij deze gouden reaal weten we echter de muntplaats, namelijk Nijmegen, en de reden van het plaatsen van geheime punten moet dus een andere geweest zijn. Zeer waarschijnlijk heeft de muntmeester en stempelsnijder hiermee een bepaalde emissie willen markeren. Van exemplaten met punten op andere posities onder letters zijn mij geen exemplaren bekend. Er lijken dus twee groepen te zijn; een grote groep zonder geheime punten en een kleine groep met geheime punten onder de 6e letter. Het is goed mogelijk dat de productie van de 62.237 gouden realen in twee verschillende perioden heeft plaats gevonden. Misschien is een grote groep vóór het overlijden van Mary Tudor geslagen, dus voor 17 november 1558. Vervolgens had men te maken met reeds vervaardigde muntstempels die qua titelatuur eigenlijk niet meer voldeden, maar die na 17 november 1558, waarschijnlijk pas in 1559, toch nog kort zijn benut voor de productie van gouden realen. Daarmee waren deze geheime punten dus bedoeld om deze tweede emissie te markeren. Hoogst ongebruikelijke en interessante variant voor de muntslag uit deze periode en als zodanig uiterst zeldzaam.

vgl. Delmonte 626 (R3) ; vgl. van Gelder & Hoc 207-6a ; vgl. Roest 564 ;
CNM.2.17.1 ; Dijkstra 19a (= vondst Serooskerken nr.14 in JMP 1966 =
Jacques Schulman, veiling 244, 15 en 16 november 1966, kavel 1) ;
van der Chijs XXIV, 1var. ; vgl. Vanhoudt 251.NIJ ; Friedberg 75 RRR
Voortreffelijke exemplaar met scherpe details, geslagen op een breed muntplaatje.
pr

gewicht 3,46gr. ; goud Ø 24mm.
muntmeester Hendrik Hansen of Jacob Dirksz. Alewijn
muntteken Gelders kruis

vz. Gedrapeerd borstbeeld van Philips II naar rechts, daaronder
✥ •, omringd door de tekst; DOMINVS•MICHI•ADIVTOR
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild,
omringd door de tekst; PHS•DEI•G•HISP•REX•DVX•GEL

Dit type met PHS, DEI, MICHI en zonder Z achter HISP komt slechts sporadisch voor. Hylke Dijkstra trof hiervan een exemplaar aan in het Teylers Museum te Haarlem.(Reg. nr. 582). Zeer zeldzaam.

Delmonte 628 ; van Gelder & Hoc 207-6c ; CNM.2.17.5 ;
vgl. van der Chijs XXIV,4var.. ; Dijkstra 28a ;
Vanhoudt 263.NIJ en 295.NIJ ; vgl.Friedberg 76 ;
vgl. Saunders/Vanhoudt 1052 RR
attractief exemplaar met goed portret
zfr+ à zfr/pr

gewicht 30,71gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeester Jacob Dirksz. Alewijn
muntteken Gelders kruis
variant: zonder Z tussen HISP en REX (onbekend bij Dijkstra)

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II  naar links binnen een
gladde cirkel, daaronder •15✥73•. In de buitenrand de tekst;
PHS•D•G•HISP•REX•DVX•GEL
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild rustend op
stokkenkruis tussen twee vuurijzer met vonken. In de buitenrand de tekst;
•DOMINVS•MIHI•ADIVTOR•

Dit munttype van de Bourgondische Nederlanden werd in 1557 ingevoerd met de officiële benaming van ′halve zilveren reaal′ , uitgegeven op koers van 35 stuiver, gelijk aan de halve gouden reaal. Later zou de koers oplopen tot 50 stuiver. In de volksmond stond dit munttype al spoedig bekend als Philipsdaalder. Vanaf 1562 werden diverse denominatie van de Philipsdaalder toegevoegd, nml. ; de  ½, 1/5,  1/10, 1/20 en 1/40 Philipsdaalder.

Tussen 25 oktober 1569 en 2 september 1574 zijn slechts
22.593 stuks philipsdaalders aangemunt. Zeer zeldzaam.

Between 25 October 1569 and 2 September 1574,
only 22,593 philipsdaalders were minted. Very rare.

Delmonte 33 ; van Gelder & Hoc 210-6e ; vgl. van der Chijs XXV, 13-14 ; 
HNPM.13 ; CNM.2.17.12 ; Dijkstra 59var. ; Vanhoudt 298.NIJ (R2) ;
Davenport 8496 RR
Licht gesnoeid exemplaar, overigens een net exemplaar.
zfr

gewicht 34,20gr. ; zilver Ø 43mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Jacob Dirksz, Alewijn

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II  naar links, daaronder 15 Gelders kruis 76. 
In de buitenrand de tekst; •PHS•D:G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild rustend op
stokkenkruistussen twee vuurijzer met vonken. In de buitenrand de tekst; 
DOMINVS•MIC - HI•ADIVTOR

Ondanks duidelijke sporen van circulatie, is dit stuk opmerkelijk goed op gewicht,
namelijk 34,20 gram, bij een officieel voorgeschreven gewicht van 34,28 gram.

Delmonte 33 ; van Gelder & Hoc 210-6e ; van der Chijs XXV, 14var. ; HNPM.13 ;
CNM.2.17.12 ; Dijkstra 62 ; Vanhoudt 298.NIJ (R2) ; Davenport 8496 RR
Kleine zwaktes van de slag. Zeer zeldzaam.
zfr-/zfr

gewicht 16,77gr. ; zilver Ø 36mm.
muntmeester Hendrik Hanssen
muntteken Gelders kruis

varianten; De 2 in het jaartal is geschreven als een Z.
Met stip onder het borstbeeld in plaats van een cirkeltje.

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar links binnen een gladde cirkel,
omringd door de tekst; PHS•D•G•HISPA•REX•DVX•GELRIE•156Z •
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild rustend
op Bourgondisch stokkenkruis, geflankeerd door twee Bourgondische
vuurstalen met afspattende vonken en aan de onderzijde het Lam Gods,
binnen een gladde cirkel, omringd door de tekst;
DOMIИVS•MIC - HI•ADIVTOR✥

Na de invoering van de ′halve zilveren reaal′, beter bekend als de philipsdaalder, ontstond spoedig behoefte aan kleine denominaties. Hieraan werd in 1562 gehoor gegeven door de invoering van de ½ , 1/5, 1/10, 1/20 Philipsdaalder. Vanaf 1571 werd daaraan ook nog de 1/40 philipsdaalder toegevoegd.

Delmonte 61 (R2) ; van Gelder & Hoc 211-6a ; van der Chijs XXVI, 15var. ; 
CNM.2.17.13 ; Dijkstra 63h ; Vanhoudt 267.NIJ R
Licht slagbarstje. Bijzonder mooi exemplaar met fijn gedetailleerd portret.
Zeldzaam.
pr-

gewicht 16,04gr. ; zilver Ø 37mm.
muntmeester Hendrik Hanssen
muntteken Gelders kruis

vz. Geharnast borstbeeld naar links binnen een gladde cirkel.
In de buitencirkel de tekst; PHS•D•G•HISPA•REX•DVX•GELRIE•156Z ∘
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild op stokkenkruis
tussen twee vuurijzers met vonken, omringd door de tekst;
•DOMINVS•MIHI•ADIVTOR•

Na de invoering van de ′halve zilveren reaal′, beter bekend als de philipsdaalder, ontstond spoedig behoefte aan kleine denominaties. Hieraan werd in 1562 gehoor gegeven door de invoering van de ½ , 1/5, 1/10, 1/20 Philipsdaalder. Vanaf 1571 werd daaraan ook nog de 1/40 philipsdaalder toegevoegd.

Op deze munt ontbreekt het muntteken ′Gelders kruis′. Dit is zeer opmerkelijk en berust waarschijnlijk op een vergissing van de stempelsnijder. Als zodanig uiterst zeldzaam.

vgl. Delmonte 61 (R2) ; vgl. van Gelder & Hoc 211-6a ;
van der Chijs XXVI, 15var. ; CNM.2.17.13 ; Dijkstra 63d ;
vgl. Vanhoudt 267.NIJ  RRR
De voorzijde ietwat zwak geslagen, verder een mooi exemplaar.
zfr-/zfr

gewicht 16,55gr. ; zilver Ø 36mm.
muntmeester: Hendrik Hanssen
muntteken: herkruist kruis (zgn. Gelders kruis)

vz. Geharnast borstbeeld naar links, daaronder I5 ✥ 63,
omringd door de tekst; •PHS•D:G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild rustend
op Bourgondisch stokkenkruis, geflankeerd door twee Bourgondische
vuurstalen met afspattende vonken, eronder hangt het kleinood
(lamsvacht) van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door
de tekst; •DOMINVS•MIHI•ADIVTOR•

In de periode 1561-1565 werden circa 97.006 stuks
philipsdaalders aangemunt (incl.1/2 philipsdaalders). Schaars.

Delmonte 62 ; van Gelder & Hoc 211-6b ; van der Chijs XXVI, 16 ; 
CNM.2.17.14 ; Dijkstra 64 ; Vanhoudt 267.NIJ S
lichte zwaktes van de slag
fr/zfr à zfr-

gewicht 16,64gr. ; zilver Ø 35mm.
muntmeester Hendrik Hanssen & Hadewich Arndt Anthonisdr.
muntteken Gelders kruis

vz. Geharnast borstbeeld naar links, daaronder •15✥66•,
omringd door de tekst PHS•DEI•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapenschild op
Bourgondisch stokkenkruis tussen twee vuurijzers met afspattende vonken,
omringd door de tekst;  •DOMINVS•MIC - HI•ADIVTOR•

In de jaren 1565-1567 werden circa 81.956 stuks ½ philipsdaalders aangemunt.
Zeldzaam.

Deze munt werd geslagen in het jaar dat in de Nederlanden de Beeldenstorm woedde, welke voorkwam uit de onvrede over de Spaanse houding jegens protestanten. Die werden namelijk op grote schaal onderdrukt en vervolgd als ketters, waarbij het katholieke geloof als het enige ware geloof werd gepredikt. De Beeldenstorm in de Nederlanden begon volgens de geschiedenisboeken op 10 augustus 1566. In Steenvoorde, een dorp in Zuid-Vlaanderen dat tegenwoordig overigens bij Frankrijk hoort, preekte op die dag een protestantse vluchteling met de toepasselijke naam Sebastiaan Matte. Hij was net teruggekeerd uit Engeland en tijdens zijn hagenpreek sloeg de vlam in de pan. Zo′n twintig van de toehoorders drongen na afloop van de preek een nabijgelegen klooster binnen en sloegen daar de religieuze beelden aan stukken. In de weken hierna werden honderden kerken en andere katholieke heiligdommen bezocht door protestanten. Beelden werden verwoest, maar ook door plunderingen verdwenen veel waardevolle objecten. Met name in de Zuidelijke Nederlanden werden veel vernielingen aangericht. Om deze reden zijn maar relatief weinig religieuze kunstobjecten uit de Middeleeuwen bewaard gebleven in met name de Zuidelijke Nederlanden. Een barbaarse daad die niet onderdoet voor hedendaagse vernielingen van oude kunst door Islamitische fanatici.

De uitbarsting van de volkswoede tijdens de Beeldenstorm kan gezien worden als een schakel in het verzet van de lage adel tegen het bewind van de Spaanse koning Filips II. Die was woedend over de aangerichte vernielingen in de katholieke heiligdommen en stuurde daarom een van zijn krachtigste onderdanen naar het noorden: de hertog van Alva. Deze kreeg een leger van 10.000 man mee om de opstand te onderdrukken. Alva verving de gematigde Margaretha van Parma als landvoogd en begon onmiddellijk na zijn aankomst in Brussel op 22 augustus 1567 met de vervolging en onderdrukking van de protestantse ketters. Hij stelde een Bijzonder Gerechtshof in, de zogenaamde Raad van Beroerten. Dit gerechtshof werd door het volk al snel Bloedraad genoemd. Niet voor niets: naar schatting werden er 6.000 tot 8.000 protestanten door de Raad van Beroerten veroordeeld. Het zou nooit meer goed komen. De Beeldenstorm leidde daarmee indirect tot het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog en het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Delmonte 62 ; van Gelder & Hoc 211-6c ; van der Chijs XXVI,17 ; 
CNM.2.17.14 ; Dijkstra 66b; Vanhoudt 267.NIJ R
Voortreffelijk exemplaar met fijne details. Zeer zeldzaam in deze staat.
pr-

gewicht 5,43gr. ; zilver Ø 27mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hanssen &
Hadewich Arndt Anthonisdr.

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts, binnen
een gladde cirkeldaaronder 15 ✥ 6?, omringd door de tekst;
•PHS•D•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapen rustend
op Bourgondisch stokkenkruis met daaronder het Lam Gods
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), geflankeerd door
twee vuurijzers met afspattende vonken, binnen een gladde
cirkel, omringd door de tekst; DOMINVS - MIHI - ADIVTOR

Dominus Mihi Adiutor; ″de Heer is mijn helper″. 
was de lijfspreuk van de streng (katholiek) gelovige Philips II.

Dominus Mihi Adiutor; ″the Lord is my helper″ 
was the motto of the firm  (catholic) believer Philips II.

Met een officieel voorgeschreven gewicht van 6,85 gram is deze munt duidelijk veel te licht. Door circulatie en daardoor slijtage treed er altijd gewichtsverlies op maar een gewichtsverlies van bijna 2 gram, zoals in dit geval, is in relatie tot de kwaliteit van de munt veel te groot. Dit gewichtsverlies is duidelijk veroorzaakt door het snoeien van de munt, zoals ook visueel duidelijk is waar te nemen.

Als men bij vele munten steeds wat van de rand snoeide kon men toch aanzienlijk bij verdienen, soms wel honderden guldens. Natuurlijk was het wel zaak de munten in betaling te geven aan personen die het gewicht niet meteen konden controleren, anders zou men immers tegen de lamp lopen. Degene die met te lichte munten betaalde moest in principe het gewichtsverschil alsnog bijbetalen, maar dat gold alleen voor munten met geringe gewichtsafwijking. Was het verschil te groot, dan werden de stukken onmiddellijk uit omloop gehaald. Werd men betrapt op het snoeien van munten dan waren de straffen niet gering. Met verminking (o.a. brandmerking) kwam men er nog heel goed vanaf. Het verbranden of koken in een ketel met water, olie of lood en andere gruwelijke doodstraffen waren de gebruikelijke eindstations voor serieuze overtreders.

With an official prescribed weight of 6.85 grams, this coin is clearly much too light. Due to circulation and therefore wear, there is always weight loss, but a weight loss of almost 2 grams, as in this case, is much too large in relation to the quality of the coin. This weight loss is clearly caused by clipping the coin, as can also be clearly seen visually.

If one kept cutting off the edge of many coins, one could still earn a considerable amount, sometimes hundreds of guilders. Of course, it was important to give the coins in payment to people who could not immediately check the weight, otherwise one would be caught. In principle, those who paid with coins that were too light still had to pay the difference in weight, but that only applied to coins with a small weight deviation. If the difference was too great, the coins were immediately withdrawn from circulation. If one was caught cutting off coins, the punishments were not insignificant. With mutilation (including branding) one got off very lightly. Burning or boiling in a cauldron with water, oil or lead and other gruesome death sentences were the usual final stations for serious offenders.

Als gevolg van het snoeien zijn ook de cijfers van het jaartal maar deels leesbaar. Bij de eerste drie cijfers gaat het ongetwijfeld om 156. Het laatste cijfer zou een 5 of een 6 kunnen zijn.

variant: deze munt toont een binnencirkel op zowel de voor- als keerzijde. Dit is voor Gelderse 1/5 philipsdaalders zeer ongebruikelijk. Als zodanig zeer zeldzaam.

vgl. van der Chijs XXVII,26 ; van Gelder & Hoc 212-6d ; 
CNM.2.17.20 ; Vanhoudt 271.NIJ
lichte zwaktes van de slag
fr/zfr à zfr-

gewicht 6,20gr. ; zilver Ø 31mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hanssen & Hadewich Arndt Anthonisdr.

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts, daaronder 15 ✥ 65,
omringd door de tekst; •PHS•D:G•HISP•Z•REX•DVX•GEL •
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapen rustend
op Bourgondisch stokkenkruis met daaronder het Lam Gods
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), geflankeerd door
twee vuurijzers met afspattende vonken, omringd door de tekst;
• - DOMINVS - MIHI - ADIVTOR - •

Dominus Mihi Adiutor; ″de Heer is mijn helper″. 
was de lijfspreuk van de streng (katholiek) gelovige Philips II.

Dominus Mihi Adiutor; ″the Lord is my helper″ 
was the motto of the firm  (catholic) believer Philips II.

van der Chijs- ; van Gelder & Hoc 212-6d ;
Dijkstra 80C ; CNM.2.17.20 ; Vanhoudt 271.NIJ  RR
Miniem verschoven stempel. Zeer zeldzaam jaartal.
zfr-

gewicht 6,49gr. ; zilver Ø 29mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hanssen &
Hadewich Arndt Anthonisdr.

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts, daaronder 15 ✥ 66,
omringd door de tekst; •PHS•D•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapen rustend
op Bourgondisch stokkenkruis met daaronder het Lam Gods
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), geflankeerd door
twee vuurijzers met afspattende vonken, omringd door de tekst;
DOMINVS - MIHI - ADIVTOR

Dominus Mihi Adiutor; ″de Heer is mijn helper″.
was de lijfspreuk van de streng (katholiek) gelovige Philips II.
Dominus Mihi Adiutor; ″the Lord is my helper″ 
was the motto of the firm  (catholic) believer Philips II.

Deze munt werd geslagen in het jaar dat in de Nederlanden de Beeldenstorm woedde, welke voorkwam uit de onvrede over de Spaanse houding jegens protestanten. Daarbij werden religieuze beelden vernietigd en katholieke kerken en kloosters geplunderd. Toen de zeer religieuze Philips II dit vernam was hij een week ′ziek′ van deze barbaarse daad en stuurde hij vervolgens de hertog van Alva om orde op zaken te stellen in de Nederlanden en de daders te straffen. Zo′n 6000 tot 8000 protestanten vonden daarbij de dood.

This coin was minted in the year that the Iconoclastic Fury raged in the Netherlands, which arose from the dissatisfaction with the Spanish attitude towards Protestants. Religious statues were destroyed and Catholic churches and monasteries were looted. When the very religious Philip II heard about this, he was ′sick′ for a week from this barbaric act and then sent the Duke of Alva to put things in order in the Netherlands and to punish the perpetrators. Some 6,000 to 8,000 Protestants were killed.

van der Chijs XXVII,26 ; van Gelder & Hoc 212-6d ; 
Dijkstra 81 ; CNM.2.17.20 ; Vanhoudt 271.NIJ
lichte zwaktes van de slag
fr/zfr à zfr-

gewicht 6,70gr. ; zilver Ø 30mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hanssen & Hadewich Arndt Anthonisdr.

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts, daaronder 15 ✥ 67,
omringd door de tekst; •PHS•D•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL •
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapen rustend
op Bourgondisch stokkenkruis met daaronder de ramsvacht
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), geflankeerd door
twee vuurijzers met afspattende vonken, omringd door de tekst;
• - DOMINVS - MIHI - ADIVTOR - •

Dominus Mihi Adiutor; ″de Heer is mijn helper″.
was de lijfspreuk van de streng (katholiek) gelovige Philips II.

Dominus Mihi Adiutor; ″the Lord is my helper″
was the motto of the firm  (catholic) believer Philips II.

van der Chijs- ; van Gelder & Hoc 212-6d ;
Dijkstra 82 ; CNM.2.17.20 ; Vanhoudt 271.NIJ
kleine zwaktes van de slag doch voor type een net exemplaar
zfr

gewicht 6,75gr. ; zilver Ø 32mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Jacob Dirksz. Alewijn

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts binnen een gladde cirkel,
daaronder I5 ✥ 7Z, omringd door de tekst; •PHS•D•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL
kz. Gekroond Spaans-Oostenrijks-Bourgondisch wapen rustend
op Bourgondisch stokkenkruis met daaronder het Lam Gods
(kleinood van de Orde van het Gulden Vlies), geflankeerd door
twee vuurijzers met afspattende vonken, omringd door de tekst;
DOMINVS - MIHI - ADIVTOR 

Dominus Mihi Adiutor; ″de Heer is mijn helper″. 
was de lijfspreuk van de streng (katholiek) gelovige Philips II.

Dominus Mihi Adiutor; ″the Lord is my helper″ 
was the motto of the firm (catholic) believer Philips II.

In de periode 25.10.1569 – 02-09-1574 werden in totaal slechts 51.880 stuks 1/5 philipsdaalders aangemunt. Bij dit exemplaar is het jaartal 1572 gewijzigd uit 1571. Als zodanig ongepubliceerd en uiterst zeldzaam.

In the period 25.10.1569 – 02-09-1574 only 51,880 pieces of 1/5 philipsdaalders were minted. With this specimen the year 1572 has been changed from 1571. As such unpublished and extremely rare.

van der Chijs 27,27var.  ; cf. van Gelder & Hoc 212-6d ;
cf. Dijkstra 84f ; cf. CNM.2.17.20 ; cf. Vanhoudt 306.NIJ  RRRR
Exemplaar met een mooi portret.
zfr

gewicht 29,31gr. ; zilver Ø 41mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hansen

vz. Gekroond vuurijzer met vonken geplaatst op stokkenkruis,
omringd door de tekst; PHS•DEI•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL ✥
kz. Gekroond wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië omgeven door
keten van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door de tekst;
•DOMINVS•MI – HI•ADIVTOR•

De Philipsdaalder, die in 1557 was ingevoerd, was zwaarder en van hogere waarde dan de Duitse Taler, en sloot dus niet goed aan op het Duitse muntstelsel. Dit was voor de handel tussen de Nederlanden en het Duitse Rijk niet handig. Daarom werd de Bourgondische kruisrijksdaalder in 1567 ingevoerd, op gelijk gewicht en gehalte als de Duitse taler. Vanaf dat moment werd de productie van Philipsdaalders stilgelegd. Mede vanwege de oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, waarin andere monetaire belangen gingen spelen, kwam de koninklijke regering van Philips II in 1571 terug op dit besluit. De aanmunting van de Philipsdaalders werd weer hervat en die van de Bourgondische kruisrijksdaalders gestaakt. In de periode van de onafhankelijke Staten en de Republiek heeft dit munttype nog korte periodes van aanmunting gekend (o.a. in 1580-1581, 1584-1585 en 1591-1593), maar daarna was het definitief voorbij. Dit exemplaar werd geslagen in het jaar dat de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) begon.

Eerste jaar van dit munttype. In de jaren 1567-1570 werden voor Gelre in totaal 95.626 stuks Bourgondische kruisrijksdaalders aangemunt. Verreweg het grootste deel van die productie vond plaats in de jaren 1567-1568.

Delmonte 92 ; van Gelder & Hoc 240-6 ; van der Chijs XXVII,32 ;
CNM.2.17.38 ; Vanhoudt 290.NIJ
Minieme zwaktes van de slag. Attractief exemplaar met een mooi patina.
zfr/pr

gewicht 29,19gr. ; zilver Ø 41mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hansen

vz. Gekroond vuurijzer met vonken geplaatst op stokkenkruis,
omringd door de tekst; PHS•DEI•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL ✥
kz. Gekroond wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië omhangen met de
keten van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door de tekst;
• DOMINVS•MI – HI•ADIVTOR •

De Philipsdaalder, die in 1557 was ingevoerd, was zwaarder en van hogere waarde dan de Duitse Taler, en sloot dus niet goed aan op het Duitse muntstelsel. Dit was voor de handel tussen de Nederlanden en het Duitse Rijk niet handig. Daarom werd de Bourgondische kruisrijksdaalder in 1567 ingevoerd, op gelijk gewicht en gehalte als de Duitse taler. Vanaf dat moment werd de productie van Philipsdaalders stilgelegd. Mede vanwege de oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, waarin andere monetaire belangen gingen spelen, kwam de koninklijke regering van Philips II in 1571 terug op dit besluit. De aanmunting van de Philipsdaalders werd weer hervat en die van de Bourgondische kruisrijksdaalders gestaakt. In de periode van de onafhankelijke Staten en de Republiek heeft dit munttype nog korte periodes van aanmunting gekend (o.a. in 1580-1581, 1584-1585 en 1591-1593), maar daarna was het definitief voorbij.

In de jaren 1567-1570 werden voor Gelre in totaal 95.626 stuks Bourgondische kruisrijksdaalders aangemunt. Verreweg het grootste deel van die productie vond plaats in de jaren 1567-1568.

Dit exemplaar werd geslagen in het jaar dat de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) begon.

Delmonte 92 ; van Gelder & Hoc 240-6 ; van der Chijs 27,32var. ;
CNM.2.17.38 ; Vanhoudt 290.NIJ ; Davenport 8497
zeer attractief exemplaar met goede details
zfr/pr

gewicht 28,65gr. ; zilver Ø 40mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hansen of Jacob Dirksz. Alewijn

vz. Bourgondisch stokkenkruis, in het hart bijeengehouden door een vuurstaal,
daarboven een kroon en vonk, eronder vierbladige bloem en drie vonken,
15 – 69 in het veld, omringd door de tekst; PHS•DEI•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL ✥
kz. Gekroond wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië omhangen met de
keten van de Orde van het Gulden Vlies, omringd door de tekst;
• DOMINVS•MI – HI•ADIVTOR •

De Philipsdaalder, die in 1557 was ingevoerd, was zwaarder en van hogere waarde dan de Duitse Taler, en sloot dus niet goed aan op het Duitse muntstelsel. Dit was voor de handel tussen de Nederlanden en het Duitse Rijk niet handig. Daarom werd de Bourgondische kruisrijksdaalder in 1567 ingevoerd, op gelijk gewicht en gehalte als de Duitse taler. Vanaf dat moment werd de productie van Philipsdaalders stilgelegd. Mede vanwege de oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, waarin andere monetaire belangen gingen spelen, kwam de koninklijke regering van Philips II in 1571 terug op dit besluit. De aanmunting van de Philipsdaalders werd weer hervat en die van de Bourgondische kruisrijksdaalders gestaakt. In de periode van de onafhankelijke Staten en de Republiek heeft dit munttype nog korte periodes van aanmunting gekend (o.a. in 1580-1581, 1584-1585 en 1591-1593), maar daarna was het definitief voorbij. 

In de jaren 1567-1570 werden voor Gelre in totaal 95.626 stuks Bourgondische kruisrijksdaalders aangemunt. Verreweg het grootste deel van die productie vond plaats in de jaren 1567-1568. Het jaartal 1569 komt slechts sporadisch voor en is zeer zeldzaam.

Delmonte 92 ; van Gelder & Hoc 240-6 ; van der Chijs 27,32var. ;
CNM.2.17.38 ; Dijkstra 52b ; Vanhoudt 290.NIJ RR
bijzonder attractief exemplaar met een mooi patina
zfr/pr

gewicht 14,11gr. ; zilver Ø 34mm.

vz. Vuurijzer geplaatst op stokkenkruis 
PHS•DEI•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL en Gelders kruisje
kz. Gekroond wapenschild van Oostenrijk-Bourgondië omgeven door
keten van de Orde van het Gulden Vlies  •DOMINVS•MI – HI•ADIVTOR•

De Philipsdaalder, die in 1557 was ingevoerd, was zwaarder en van hogere waarde dan de Duitse Taler, en sloot dus niet goed aan op het Duitse muntstelsel. Dit was voor de handel tussen de Nederlanden en het Duitse Rijk niet handig. Daarom werd de Bourgondische kruisrijksdaalder in 1567 ingevoerd, op gelijk gewicht en gehalte als de Duitse taler. Vanaf dat moment werd de productie van Philipsdaalders stilgelegd. Naast hele Bourgondische rijksdaalders werden ook halve en kwart Bourgondische rijksdaalders geslagen, zij het op veel kleine schaal. Mede vanwege de oorlog tussen Spanje en de Nederlanden, waarin andere monetaire belangen gingen spelen, kwam de koninklijke regering van Philips II in 1571 terug op dit besluit. De aanmunting van de Philipsdaalders werd weer hervat en die van de Bourgondische kruisrijksdaalders gestaakt. In de periode van de onafhankelijke Staten en de Republiek heeft dit munttype nog korte periodes van aanmunting gekend (o.a. in 1580-1581, 1584-1585 en 1591-1593), maar daarna was het definitief voorbij.

In de muntbus wordt melding gemaakt van 675 stuks ½ Bourgondische kruisrijksdaalder over de jaren 1567-1569. De productie zal echter, hoewel beperkt, toch beduidend groter zijn geweest. Zeer zeldzaam.

Delmonte 99(R4) ; van Gelder & Hoc 241-6 ; van der Chijs- ;
Dijkstra 55 ; CNM.2.17.39 RR
zfr-

gewicht 0,42gr. ; biljoen Ø 15mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Hendrik Hansen of Jacob Dirksz. Alewijn

vz. Gekroonde P binnen een gladde cirkel,
omringd door de tekst; ✥D•G•HISP•RE(X•DVX•GEL)
kz. Gekroond wapenschild van Holland,
omringd door de tekst; • DNS•MIHI•ADIV(TOR) •

van Gelder & Hoc 228-6b ; vgl. van der Chijs XXVIII, 43 ;
CNM.2.17.32 ; Dijkstra 113 ; Vanhoudt 260.NIJ R
Zwaktes van de slag, doch voor type een net exemplaar. Zeldzaam
zfr

gewicht 7,63gr. ; goud 995/1000 ; Ø 36mm.
muntteken Gelders kruis
muntmeester Jacob Jansz. de Jonghe

vz. Gekroonde en geharnaste vorst met een geschouderd zwaard in de
rechterhand en een schild met het Gelderse wapen in de linker, frontaal
staande in een schip. Op het achtersteven een vaan met de Gelderse leeuw,
een roos op de zijkant van het schip.Het geheel binnen een parelcirkel.  
In de buitencirkel de tekst; •PHS• - D - G•HISP.Z•REX•DVX•GEL•C•ZVT•
kz. Stralende zon met een rozet in het hart en aan de uiteinden van de
stralen om en om een gekroonde leeuw en een versiering met lelie binnen
een versiering van acht bogen, het geheel binnen een parelcirkel. In de
buitencirkel de tekst; CONCORDIA•RES•PARVAE•CRESCVNT 15 ✥ 79

Van deze ″Unie rozenobel″ werden slechts 1380 stuks aangemunt. Het werd nog geslagen op naam van Philips II, maar het waren de Staten van Gelre die de daadwerkelijk dienst uitmaakten. Delmonte registreerde bij inventarisatie slechts 3 exemplaren: collectie KPK te s′Gravenhage,Teylers Museum te Haarlem en de private collectie van kolonel J.Herweyer. Hoogst interessant historisch stuk en van de grootste zeldzaamheid.

De rozenobel of ryal werd in 1465 ingevoerd door Edward IV van Engeland. In de Republiek werd dit munttype geïmiteerd en aangemunt tussen 1579-1603 door alle gewesten (behalve Holland, West-Friesland en Groningen), door de stad Kampen en door diverse muntheren te Gorinchem. Na 1586 was de productie van rozenobel stil komen te liggen, echter in reactie op de gouden Albertijnen van de Zuidelijke Nederlanden gingen enkele  munthuizen rond 1600 weer over op het aanmunting van hele en halve rozenobels, die tegen een gunstige koers in omloop gebracht konden worden.

Delmonte 634 (R4) ;  Verkade 1.1 ; de voogt 14 ;
van Gelder & Hoc 255-6 ; Pannekeet 7 ; HNPM.3 ;
CNM.2.17.51 ; Vanhoudt 407.NIJ ; Friedberg 230 RRRR
enkele krasjes en ietwat gegolfd muntplaatje (vermoedelijk vondstexemplaar).
zfr/pr

gewicht 13,42gr. ; zilver Ø 35mm.
muntmeester Jacob Dirksz. Alewijn
muntteken Gelders kruis

vz. Halflang lichaam van gekroonde Philips II met scepter naar links,
het Oostenrijk-Bourgondisch wapenschild voor zich houdend,
omringd door de tekst; PHS•D:G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. kz. Kruis gevormd uit vier gekroonde PH-monogrammen tussen
16 - S, bladornamenten in de kwartieren, letter S in het centrum,
binnen een gladde cirkel, omringd door de tekst;
•PACE•ET•IVSTITIA• 15 ✥ 77

Na de Pacificatie van Gent in 1576 werd door de Staten-Generaal besloten tot de uitgifte van nieuwe uniforme munten. Deze werden belangrijk boven intrinsieke waarde uitgegeven t.b.v. de oorlogskas in de strijd tegen Spanje. Philips II werd in naam, en dus ook op deze munten, nog wel erkend maar diens landsheerlijke macht niet meer. Zijn persoonlijke devies ″DOMINVS MIHI ADVITOR″ (de heer is mijn helper) werd vervangen door de politieke leus ″PACE ET IVSTITIA″ (vrede en rechtvaardigheid). De Statendaalder werd uitgegeven op een koers van 32 stuiver, gelijk aan de Bourgondische kruisrijksdaalder, maar bevat 16% minder zilver dan Bourgondische kruisrijksdaalder.

De muntslag van de Staten,  zoals ingevoerd in 1577, bleek niet succesvol. De munten werden tegen te hoge koers uitgegeven, hetgeen feitelijk een verkapte vorm van belasting betrof. Dit had mede tot gevolg dat de munten werden verboden op grondgebied van het Duitse Rijk. Maar ook binnen de Nederlanden zorgde het voor grote verwarring in het betalingsverkeer. In December 1579 besloten aartshertog Matthias en de Prins van Oranje tot hervatting van het slaan van munten van de oudere types van Philips II.

In de jaren 1577-1578 werden slechts 15.790 stuks
½ Statendaalders aangemunt voor Gelre. Uiterst zeldzaam.

Delmonte 121 (R3) ; van Gelder & Hoc 246-6 ; de Voogt 3 ; 
Verkade 206.1 ; HNPM.20 ; CNM.2.17.44 ; Pannekeet 3 (R3) ;
Vanhoudt 375.NIJ RRR
Minieme zwaktes van de slag en iets gesnoeid, desondanks een net exemplaar.
zfr/zfr+

gewicht 5,33gr. ; koper Ø 26mm.
muntteken Gelders kruis

vz. Geharnast borstbeeld van Philips II naar rechts, daaronder Gelders kruis
PHS•D•G•HISP•Z•REX•DVX•GEL•
kz. Gekroond Spaans-Bourgondisch omgeven door keten met de
Orde van het gulden Vlies  PACE ET IVSTITIA 

In de jaren 1578-1579 werden 63.104 stuks oorden aangemunt. Schaars.

Deze munt is niet geslagen op Spaans gezag, maar in opdracht van de Staten van Gelre. De landsheer wordt nog wel op deze munt vermeld, mijn zijn gezag werd niet langer erkend. De keerzijdetekst ″Pace et Justitia″ (vrede en gerechtigheid) is een verwijzing naar de strijd voor onafhankelijkheid.

van Gelder & Hoc 252-6 ; Verkade 18.3 ; CNM.2.17.50 ; Vanhoudt 381.NIJ S
fr+

gewicht 3,48gr. ; goud Ø 21mm.

vz. Geharnaste sint Victor met kruisbanier en schild staande frontaal,
W - B ter weerszijden. In de buitencirkel de tekst;  *SANCTVS* – VICTOR
kz. Gekroonde Maria met kind Jezus zittend frontaal op halve maan,
daaronder wapenschildje van Bronckhorst-Batenburg .
In de buitencirkel de tekst; *MONETA*NO – VA*AVREA*B*
De letters W - B, op de voorzijde, staan voor Willem van Bronckhorst.

Batenburg is een van de oudste steden van Gelderland. Waarschijnlijk kreeg het rond het jaar 1000 al stadsrechten (later in 1349 nog eens). In de late middeleeuwen was Batenburg aanzienlijk groter dan vandaag de dag ; thans telt het zo′n 600 inwoners. Diverse rampen zijn waarschijnlijk mede oorzaak van de terugval. Zo is het in de 15^e eeuw diverse malen geteisterd door stadsbranden, waarbij grote delen in de as werden gelegd en later niet meer werden herbouwd. Zo brak op 30 april 1419 een verwoestende stadsbrand uit, waarbij 112 mensen het leven lieten. Alle huizen aan de oost- en noordzijde van de markt, het gasthuis, klooster en Sint Janskerk branden daarbij volledig af. Ook in 1463 werd de stad weer getroffen door brand. Nu gingen zo′n 400 huizen in vlammen op. In 1557 werd de stadje getroffen door een pestbraak. De allereerste kerk in Batenburg was mogelijk gewijd aan Sint Willibrord, hij zou een van de heren van Batenburg zelf hebben bekeerd tot het christendom. Gedurende de middeleeuwen groeide de band tussen de kerk van Batenburg en de Dom van Xanten waardoor de beschermheilige van Xanten ook die van Batenburg werd. Hierdoor werd de kerk niet langer aan Sint Willibrord gewijd, maar aan Sint Victor. Gedurende de Tachtigjarige Oorlog was de kerk meermaals doel van verwoestingen: in 1566 werd de kerk onder aanvoering van Herman van Bronckhorst geplunderd en in 1600 bombardeerde prins Maurits de kerk. Nog tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd de kerk herbouwd, de herbouw van het schip werd in 1612 afgerond, van de consistoriekamer in 1619. In 1619 werd ook de grafelijke grafkapel ingericht. Om diverse munten van Batenburg zien de Sint Victor afgebeeld, als schutspatroon van Batenburg. De stad  werd bestuurd door de machtige heren van Batenburg, die aan de rand van de stad een groot kasteel hadden. Zij worden al genoemd in 1080 en traden zeer autonoom op en waren noch aan de hertog van Gelre, noch aan die van Brabant ondergeschikt. De heren van Bronckhorst waren zogenaamde banierheren, feodale heersers die een aantal leenmannen onder zich hadden die militaire bijstand verschuldigd waren in tijd van oorlog. De heren van Bronckhorst hadden alleen de Duitse keizer boven zich. In de omgeving hadden ze ook diverse bezitting in leen. Daarnaast verkregen zij hun inkomsten uit de vele tollen die zowel op land als op de Maas geheven werden, visrechten, marktrechten, belastingrechten en veergelden. Hun naam is ontleend aan hun stamslot in Bronckhorst, nabij Zutphen. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog kozen zij de zijde van de Opstand en steunden zij de strijd van Hendrik van Brederode ″de grote Geus″ en later Willem van Oranje, in wiens leger zij ook diverse taken vervulden. Naast de graven Van Egmont en Hoorne werden in 1568 ook twee zonen van Herman van Bronckhorst, Diederik en Gijsbert, op de markt van Brussel onthoofd. Ook zijn zonen Willem (1573) en Karel (1580) werden door de Spanjaarden vermoord. De enige zoon van Willem van Bronckhorst, Herman Diederik, die zijn vader in 1573 opvolgde, koos de kant van Spanje. Dit had wel tot gevolg dat prins Maurits van Oranje-Nassau in 1600 zowel het kasteel als het stadje grotendeels verwoestte. Deze werden echter weer herbouwd. In 1794 werd het kasteel door de Fransen in brand gestoken, waardoor thans alleen nog een ruïne rest. Vanaf de late middeleeuwen werden er ook munten geslagen door de heren van Batenburg. Met name in de 16^e en 17^e eeuw was dit echter een doorn in het oog van de omliggende gebieden, daar het gehalte van die munten vaak erg onder de maat waren.

Willem V van Bronckhorst-Batenburg, heer van Stein en Batenburg, werd geboren in 1529 als zoon van Herman van Bronckhorst en Petronella van Praet en Moerkerken. Willem huwde op 13 juli 1549 te Heukelom met Jeanne de St. Omer Moerbeecke. Dat huwelijk bleef kinderloos. Later huwde hij met Erica gravin van Manderscheidt, weduwe van de graaf van Isenburg. Zij kregen een zoon, Herman Dirk van Bronckhorst-Batenburg. Hele adellijke families vechten gezamenlijk in de oorlog tegen Spanje. Slechts een enkeling stierf een natuurlijke dood. Ook de familie van Bronckhorst-Batenburg, zoals Willem, Carel, Diederik en Gijsbert. Bekende andere broers die tegen de hertog van Alva en zijn opvolgers vochten zijn de families Van Nassau (prins Willem, Adolf, Lodewijk en Hendrik), Van Brederode (Hendrik en Lancelot). Willem van Batenburg leidt kort het leger van prins Willem van Oranje-Nassau op het Haarlemmermeer en bij het ontzet van Haarlem. Twee broers van Willem van Batenburg, Dirk en Gijsbert, zijn tegelijkertijd met Van Egmont en Hoorne onthoofd. De onthoofding was in de toenmalige hoofdstad van de Nederlanden op de Grote Markt van Brussel. De executie gebeurde als wraak voor het verlies van de slag bij Heiligerlee (23 mei 1568). Hij nam uit ontevredenheid dienst in het leger van den prins van Oranje. De heerlijkheid Batenburg werd 12 februari 1569, op last van het hof van Brabant te Brussel, in beslag genomen. Steyn bleef daarvoor bewaard, omdat het een rijksheerlijkheid was. Willem was, weliswaar kortstondig, leider van het leger van Willem van Oranje, in 1572 werd hij bevorderd tot luitenant-generaal van Zeeland en in 1573 als opvolger van Lumey luitenant-generaal van Holland. Willem raakte in 1573 dodelijk gewond bij de Slag bij Manpad in Heemstede. Hij viel met zijn troepen in een hinderlaag, werd gevangengenomen en stierf twee dagen later aan zijn verwondingen.

van der Chijs X, 10 ; Delmonte 688 ; de Voogt- ; 
CNM.2.05.4 ; Friedberg 7 RRR
Kleine zwaktes van de slag. Uiterst zeldzaam munttype.
zfr

gewicht 28,48gr. ; zilver Ø 41mm.
Geslagen op naam van keizer Karel V (1519-1556)
muntmeester Peter van Bossenhoven
muntmeesterteken granaatappel

vz. Gekroonde dubbelkoppige rijksadelaar binnen een cirkel,
omringd door de tekst;
CAROL*V*ROMANO*IMPE*SEMPER*AVGVSTVS
kz. Wapen van Bronckhorst-Batenburg, gedekt door een
helm met cimier en lambrekijns, omringd door de tekst;
GVIL′*DE*BRONC′*LIB′ - BARO*IN*IN*BANBO′ en granaatappel

Van deze daalder bestaan twee typen ; met groot en met klein wapenschild.
Dit exemplaar is met een groot wapenschild. Als gevolg van verschoven
stempels zijn de teksten hier en daar ietwat gedegenereerd.

Delmonte 524 (R2) ; van der Chijs XI, 21 ;
de Voogt 13 ; CNM.2.05.10 ; Davenport 8552 R
voor dit munttype een zeer attractief exemplaar
pr-/zfr

gewicht 28,49gr. ; zilver Ø 42mm.
muntmeester Jan van Luemel (?)
zonder munt- of muntmeesterteken

vz. Geharnaste Sint Victor met nimbus staande naar rechts,
kruis op de borst, de linkerhand aan het gevest van zijn zwaard en
in de rechter een ridderlans met kruisbanier, binnen een gekartelde cirkel,
omringd door de tekst; SANCTVS x VIC – T – O- R x MART
kz. Gekroonde rijksadelaar met schildje van Bronckhorst-Batenburg
op de borst binnen een gekartelde cirkel, omringd door de tekst;
MONETA★NOVA★ARGENTEA★BATENBORGEN

Deze daalder toont ons de heilige Sint Victor van Xanten (ook wel van Solothurn, van Genève of van Marseille). Het is de stadsheilige van Batenburg en ook de hoofdkerk van dit stadje was aan deze heilige gewijd. Deze beeldenaar is ontleend aan de taler of guldiner van Solothurn, aangemunt tussen 1551 en 1563, die vrijwel identiek is maar daar de heilige Ursus verbeeld. Volgens de overlevering waren zowel de Ursus als Victor leden van het Thebaanse Legioen. Dit was een groep strijders uit Neder-Egypte. Zij waren in Romeinse dienst ten tijde van keizer Maximianus (286-310), die onder leiding van de heilige Mauritius Europa binnentrokken om een opstand van de Galliërs neer te slaan. Aangekomen in Agaunum in Zwitserland (Sankt Moritz) werden offers gebracht aan de Romeinse goden om de overwinning af te smeken. Het Thebaanse Legioen bestond echter voornamelijk uit christenen en zij weigerden de keizer en de goden te vereren, hetgeen hun op de marteldood kwam te staan. Victor, praefectus cohortis van het Thebaanse Legioen, wist aanvankelijk samen Ursus te ontkomen, maar nabij Solothurn warden beiden gearresteerd en ter dood gebracht. Victors dood was aanleiding voor de Heilige Verena om vanuit Milaan de Alpen over te trekken om nabij zijn graf te kunnen bidden en vasten. Ursus werd de heilge van Solothurn terwijl Victor de heilige werd van Genève. De stoffelijke resten van Victor werden in de late 5e eeuw naar Genève overgebracht. Zijn relikwieën worden in kerken in heel Zwitserland getoond, en zijn kist werd gevonden in 1519. Van der Chijs maakt melding van een Victor van Marseille, hetgeen weer een Franse variatie is op deze heilige legende maar dan rond Marseille gesitueerd. Een derde versie verhaald dat het cohort van Victor op de vlucht langs de Rijn tot voorbij Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen) wist te komen. Daar, in het Amfitheater van Birten nabij Xanten, werd hij samen met ruim 360 andere soldaten gemarteld en gedood. Om deze reden werd de heilige Victor ook in Xanten vereerd, alwaar ook de Dom aan deze heilige is gewijd. Ook in Batenburg werd deze Victor van Xanten vereerd. Zijn feestdag is 30 september.

Op deze meeste St. Victordaalders wordt in de tekst melding gemaakt van de muntplaats Batenburg. Niet bij dit type. Het stuk vermeld noch de naam van de muntplaats noch dat van de muntheer. Alleen het wapentje van Bronckhorst-Batenburg is een verwijzing naar de herkomst van de munt. De muntmeester Peter van Bossenhoven (1556-1559) en Peter Becx (1560-1565) plaatsten op hun daalders in de regel een muntmeesterteken, een kruis, granaatappel of tinhaak. Het ontbreken van een muntmeesterteken doet vermoeden dat de munt na hun ambtsperiode is geslagen, mogelijk door muntmeester Jan van Luemel, die ook werkzaam was te Weert voor het graafschap Horne. Sint Victordaalders komen maar weinig voor en zijn zeer zeldzaam.

Delmonte 532 ; van der Chijs XII, 27var. ; de Voogt 25var. ;
CNM.2.05.19 ; Davenport 8560    RR
Kleine zwaktes van de slag, doch voor type een mooi exemplaar.
zfr

gewicht 26,24gr. ; zilver Ø 41,5mm.
muntmeester Peter Becx
muntmeesterteken tinhaak

vz. Gekroonde rijksadelaar met hartschild Batenburg-Bronckhorst binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; MONETA•NOVA•ARGENTEA•BATENBORGEN′
kz. Gekroonde klimmende leeuw naar links binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; 
DA★PACEM★DOMINE★IN★DIEBVS★NOSTRIS en tinhaak

Delmonte 539 ; van der Chijs XIII,38 ; CNM.2.05.33 R
Zwaktes van de slag. Zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

muntmeesterteken granaatappel

met tekstfout CONSERSVA i.p.v. CONSERVA (RR)

Delmonte 542;van der Chijs 13,39var.;de Voogt 41var.;
CNM.2.05.35var.;Davenport 8565 RR
kleine zwaktes van de slag
zfr/zfr-

gewicht 27,90gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeester Peter Becx
muntmeesterteken kruis

vz. Gekroonde rijksadelaar met hartschild Batenburg-Bronckhorst binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; DENA•NOVVS•D• BATE• TRIGINTA•ST
kz. Gekroonde klimmende leeuw naar links binnen een cirkel. 
In de buitencirkel de tekst; ✠ DOMINE•CONSERVA•NOS•IN•PACE•A°64

Van deze daalder met afgekort jaartal bestaan twee varianten; 1. een leeuw met gekruiste staart en 2. een leeuw met gebogen (niet gekruiste) staart. Dit exemplaar is van het tweede type en heeft bovendien een grovere lettering. Het toont daarmee grote verwantschap met Delmonte 541 en het is een combinatie tussen CNM2.05.34 en 2.05.35. Het is uiterst zeldzaam.

Delmonte 542 ; van der Chijs XIV, 41var. ; CNM.2.05.34/35 ; Davenport 8565var. RRR
lichte zwaktes van de slag
zfr-

gewicht 28,07gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeester Peter Becx
muntmeesterteken tinhaak

vz. Gekroonde rijksadelaar met hartschild Batenburg-Bronckhorst binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; MONETA★NOVA★ARGENTEA★BATENBORGEN′
kz. Gekroonde klimmende leeuw naar links binnen een cirkel. In de buitencirkel
de tekst; DOMINE★CONSERVA★NOS★IN★PACE★A°★1565 en tinhaak

Delmonte trof bij inventarisatie slechts 1 exemplaar aan ;
collectie Teylers Museum te Haarlem. Hoogst zeldzaam.
Delmonte listed only 1 piece of this cointype; Teylers Museum Haarlem
Coin of the highest rarity.

Delmonte 543 (R4) ; van der Chijs XIV, 45 ; CNM.2.05.38 ; Davenport 8566 RRRR
Lichte zwaktes van de slag.
zfr-

gewicht 3,46gr. ; goud Ø 23mm.
muntmeester Hendrik van Velthuysen

vz.  Wapenschild van Bronckhorst-Manderscheid, met hartschild Batenburg,
tussen afgekort jaartal 7 – 8 binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; • ✽• MONE•NO•AVREA•DNI•HERM
kz. Staande geharnaste bannerheer met zwaard over schouder en
zwaard in schede, grotendeels binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; THE•D•BRO•L• -  BA - R•I•B•Z•STEI - •

Herman Diederik was enig kind van Willem V van Bronckhorst en Erica gravin van Manderscheidt. Hij volgde zijn vader op als heer van Batenburg, toen deze in 1573 overleed. Anders dan zijn vader en ooms, koos Herman Diederik de zijde van de Spanjaarden. Waarschijnlijk uit lijfsbehoud en bescherming van zijn bezittingen. Tot 1600 bleef de heerlijkheid Batenburg Spaans gebied, maar in dat jaar wist prins Maurits het op de Spanjaarden te veroveren en kwam het in Staatse handen. Herman Diederik overleed in 1602 te Thorn zonder kinderen na te laten. Zijn neef Maximiliaan volgde hem op.

Het betreft hier een imitatie van de dukaten van Richard von Pfalz-Simmern (1569-1598), een nazaat van Gijsbrecht van Aemstel en verwant aan de Van Egmonts. Van dit munttype zijn slechts enkele exemplaren bekend. Hoogst zeldzaam.

Delmonte 703 ; Verkade 33.4 ; de Voogt II, 29 ; Pannekeet 6 ;
CNM.2.05.60 ; Friedberg 13 RRR
Zeer attractief exemplaar met goede details.
zfr/pr

gewicht 25,46gr. ; zilver Ø 42mm.
muntmeester Hendrik van Velthuysen
muntmeesterteken ″vierblad″ (4 bollen in kruisvorm)
op de voorzijde en rozet op de keerzijde

vz. Staande gehelmde en geharnaste ridder met een sjerp om, kijkend over
zijn schouder, een wapenschild met een gekroonde klimmende leeuw aan
lint voor zich houdend, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
✤MONO•ARG•HERM - TH•D•BR•L•BA•I•B•Z
voluit: MONETA NOVA HERMANI THEODERICI DE BRONCKHORST
LIBERI BARONIS IN BATENBORGEN Z STEIN, vertaal; Nieuwe zilveren
munt van Herman Diederik van Bronckhorst, vrijheer in Batenburg en Stein

kz. Gekroonde kimmende leeuw naar links binnen een parelcirkel, omringd
door de tekst;  ❃POSVI⋆DEVM⋆ADIVTOREM⋆QV⋆ TIMEBO⋆1578
voluit: POSVI DEVM ADIVTOREM QVEM TIMEBO, vertaald;
Ik heb God tot hulp gesteld, wien zal ik vrezen ?

Delmonte 559 ; Verkade 35.2 ; de Voogt 25-27 ; CNM.2.05.80 ;
Pannekeet BAT.13 ; Davenport 8575 R
In het centrum zwak geslagen. Zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,54gr. ; biljoen Ø 18mm.

vz. Helm met helmteken Bergh binnen en cirkel. 
In de buitencirkel de tekst; +FRЄDERICVS•DNS•BЄRЄN
kz. Kort gevoet kruis met in de kwadranten de letters N - A - S - B  
In de buitencirkel de tekst; MONЄTA NOVA DЄ BЄRGЄ

Grolle vermeld diverse exemplaren van dit munttype, maar geen enkel exemplaar vertoont deze opschriften. Als zodanig lijkt het dus ongepubliceerd te zijn. De letters tussen het kruis op de keerzijde zijn te verklaren Nijmegen - Arnhem - Sutphen - Bergh. Het is dan ook een imitatie van een munt van het hertogdom Gelre van Willem I van Gulik (1377-1402), waarbij de gebruikelijke vierde letter R (van Roermond) in dit geval is vervangen door de letter B (van Bergh).

Frederik III van den Bergh werd rond 1348 geboren te Buren als oudste zoon van Willem I van den Bergh en Sophia van Bylandt. Rond 1370 huwt hij met Katharina van Buren en wordt door zijn vader met de heerlijkheid Bylandt beleend. In 1399 laat hij de kapel in ′s Heerenbergh vergrote, welke vervolgens door de Utrechtse bisschop Frederik van Blankenheim tot parochiekerk wordt verheven. In 1387 volgt hij zijn vader op als heer van Bergh en tijdens zijn regering vindt een omvangrijke muntslag plaats, voornamelijk kleingeld.

Diverse barstjes en kleine zwaktes van de slag, doch verder
een mooi exemplaar voor dit munttype. Uiterst zeldzaam.
van der Chijs- (vgl. XXIII, 2) ;  vgl. Grolle 5.3.3. (JMP.1993) RRR
zfr

gewicht 27,79gr. ; zilver Ø 40mm.

vz. het borstbeeld van graaf Oswald II naar links, gekleed in hermelijnen mantel
en met baret als hoofddeksel, binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
OSWALD′xC - OM′xDxMON - T′x  DNSxDxB′x  - WISxZxH′.
Op 3, 6, 9 en 12 uur resp. de wapenschildjes van Egmond, Culemborg,
Saarwerden/Meurs en Bergh. (opm. het wapen van Bergh met de klimmende
leeuw naar rechts is feitelijk onjuist. De leeuw dient naar links gewend te zijn.)
(voluit: Oswaldus Comes De Monte Dominus De Biland Wisch en Homoet -
vertaald; Oswald graaf van Bergh, heer van de Bijland, Wisch en Homoet.)

kz. Gekwartierd wapenschild van graaf Oswald, samengesteld uit de wapens
van Bergh, Egmond, Culemborg en Saarwerden/Meurs, gedekt door twee
gekroonde helmen met cimiers en lambrekijns, binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; DNS′⋆PROTECTOR⋆VITE⋆MEE⋆A⋆QVO⋆TREPID
voluit: Dominus Protector Vite Meae A Quo Trepidabo (Psalm 27 van David)
vertaald: De Heer waakt over mij, voor wie zou ik angst hebben ?

Het betreft hier het enige munttype dat op naam van graaf Oswald II is geslagen. Het is tevens de eerste munt waarop het portret van een graaf van Bergh is afgebeeld, in renaissance stijl. Van dit munttype zijn maar weinig exemplaren bekend, meest in museale collecties. Uiterst zeldzaam.

Delmonte 568 (R3) ; van der Chijs XVII, 1 ; Serrure 23 ; Davenport 8576  RRR
Licht geoxideerde voorzijde.
zfr-

gewicht 28,35gr. ; zilver Ø 40mm.
muntmeesterteken granaatappel

vz. Jeugdig borstbeeld van graaf Willem in hermelijnen mantel naar
links binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;  GVIL⋆CO⋆D⋆
MON⋆Z⋆DNS⋆D⋆BIL⋆HE⋆BOX⋆HO⋆Z⋆W en granaatappel
voluit: Guilhelmus Comes De Monte et Dominus De Biland Hedel Boxmeer Homoet et Wisch
vertaald: Willem, graaf van Bergh en heer van Byland, Hedel, Boxmeer en Wisch
kz. Wapenschild van Bergh gedekt door een gekroonde helm met
cimier en lambrekijns binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
DNS′⋆PROTECTOR⋆VITE⋆MEE⋆A⋆Qº⋆TREPIDABO⋆
voluit: Dominus Protector Vite Meae A Quo Trepidabo (Psalm 27 van David)
vertaald: De Heer waakt over mij, voor wie zou ik angst hebben ?

In 1560 jaar begon de eerste van twee periodes waarin graaf Willem IV een groot aantal munten heeft laten slaan. Echter, de Berghse munt werkte toen als hagemunt. In 1560 noemde de regering in Brussel Bergh als een van de eerste in een reeks van munthuizen die zij ervan beschuldigde goede munten om te smelten tot slechte, en munten uit binnen- en buitenland na te maken. Graaf Willem′s hagemunterij stopte toen hij in 1568 aan de vooravond van de Tachtigjarige Oorlog moest vluchten. Zowel in ′s-Heerenberg als in Hedel werd de muntslag toen stopgezet.

Delmonte 569 (R2) ; van der Chijs XVIII, 7-9var. ;
Serrure 28 ; CNM.2.06.5 ; Davenport 8577 RR
Lichte randoneffenheid. Attractief patina. Zeer zeldzaam munttype.
zfr

gewicht 24,96gr. ; zilver Ø 39mm.
muntmeesterteken granaatappel

vz. Geharnast borstbeeld van graaf Willem IV naar links met de linkerhand
aan het gevest van zijn zwaard binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVIL⋆CO⋆D⋆MON⋆Z⋆DNS⋆D⋆BIL⋆HE⋆BOX⋆HO⋆Z⋆W en granaatappel
kz. Wapenschild van Bergh gedekt door een gekroonde helm met cimier en
lambrekijns, daartussen de waardeaanduiding 24 - SF, binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; DNS⋆PROTEC⋆VITE⋆MEE⋆A⋆Qº⋆TREPIDAB

Van deze lichte daalders van 24 stuiver is de productie waarschijnlijk zeer
klein gebleven. Delmonte registreerde slechts 1 exemplaar (Cabinet de Bruxelles).
Hoogst zeldzaam.

Delmonte 572 (R3) ; van der Chijs - ; Serrure 30 ;
CNM.2.06.7 ; Davenport 8579 RRR
Kleine zwakes van de slag, doch een attractief exemplaar met een mooi patina.
zfr-/zfr

gewicht 27,68gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeestertekens lelie (voorzijde) en drieblad (keerzijde)
Sint Oswald met een open kroon.

vz. Geharnast borstbeeld van St. Oswald naar rechts, met een open kroon,
scepter en zwaard, 30 - S in het veld, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
SANCT′⋆OSWALD′⋆REX⋆NVMVS⋆ARGEN⋆30⋆STVFE′ en drieblad
kz. Berghse leeuw lopend naar links, het wapen van Bergh aan een lint
voor zich houdend, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVIL′⋆CO′⋆D⋆MON′⋆Z⋆DNS′⋆D⋆BIL′⋆HE′⋆BOX′⋆HO’⋆Z⋆WIS en lelie

Oswald werd rond 604 geboren als zoon van koning Edwin van Northumbria. Toen zijn vader in 633 was omgekomen in de Slag bij Hatfield Chase, volgde Oswald hem op als koning van Northumbria. Oswald bevorderde de verspreiding van het christendom in Northumbria, dat grotendeels nog heidens was. Hij maakte het zendingswerk van St. Aidan mogelijk en stichtte het klooster van Le′n Dis Ferann. Dit klooster werd een belangrijk centrum voor de verspreiding van het christendom en voor scholastische activiteiten. Na een regeerperiode van acht jaar waarin hij de machtigste heerser van Engeland was (Bretwalda), kwam Oswald om bij de Slag van Maserfield (5 augustus 642). Hij werd in Bernicia opgevolgd door zijn halfbroer Oswiu (642). Omdat hij in de strijd tegen het laatste heidense rijk van de Angelsaksen stierf, wordt Oswald als martelaar beschouwd. Later werd hij heilig verklaard. De historicus Beda, die bijna 100 jaar na Oswalds dood over hem schreef, beschouwde Oswald als een heilige koning. Deze Beda is ook de belangrijkste bron voor wat wij over hem weten. In Nederland is Zeddam, gelegen nabij ′s Heerenbergh aan de voet van het Montferland en Bergherbos, de enige Nederlandse parochie met Sint Oswald als beschermheilige. In het Alpengebied wordt hij vaker vereerd. Schotse monniken zouden de Oswaldverering naar de Alpen hebben overgebracht. Oswald is de schutspatroon van het Zwitserse kanton Zug en de stad Zug, en verder van de Engelse koningen, de kruisvaarders, de kleermakers en het vee. Hij wordt aangeroepen voor bescherming tegen de pest. Zijn sterfdag (5 augustus) is zijn feestdag.

Exemplaren met het muntmeesterteken lelie en drieblad komen
slechts hoogst sporadisch voor en zijn derhalve zeer zeldzaam.

Delmonte 577 ; van der Chijs - (vgl. Pl.XX / XXI, 21-29) ;
Serrure 34var. ; CNM.2.06.14 RR
Voor dit munttype een mooi exemplaar met goede details.
zfr+ à zfr/pr

gewicht 28,10gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeesters Nicolaan van Essen (1560-1565),
Willem Sengers (1565-1566) en Johan Fleming (1565-1566)
muntmeestertekens wijnblad (voorzijde) en roosje (keerzijde)
Sint Oswald met een open kroon.

vz. Geharnast halflang lichaam van St. Oswald naar rechts,
met een open kroon, scepter en zwaard, 30 - S in het veld,
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
SANCT′⋆OSWALD′⋆REX⋆NVMVS⋆ARGEN′30⋆STVFE en wijnblad
kz. Berghse leeuw lopend naar links, het wapen van Bergh aan een lint
voor zich houdend, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
GVIL′⋆CO′⋆D⋆MON′⋆Z⋆DNS′⋆D⋆BIL′⋆HE′⋆BOX′⋆HO′⋆Z⋆WIS en roosje

Voluit luidt de voorzijde tekst: Sanctus Oswaldus rex nummus argenteus
30 stuferorum, vertaald; Heilige Oswald, koning, zilveren munt van 30 stuiver.

Voluit luidt de keerzijde tekst; Guilhelmus comes de Monte et dominus de
Biland Hedel Boxmeer Homoet et Wisch, vertaald; Willem, graaf van Bergh
en heer van Byland, Boxmeer, Homoet en Wisch.

Oswald werd rond 604 geboren als zoon van koning Edwin van Northumbria. Toen zijn vader in 633 was omgekomen in de Slag bij Hatfield Chase, volgde Oswald hem op als koning van Northumbria. Oswald bevorderde de verspreiding van het christendom in Northumbria, dat grotendeels nog heidens was. Hij maakte het zendingswerk van St. Aidan mogelijk en stichtte het klooster van Le′n Dis Ferann. Dit klooster werd een belangrijk centrum voor de verspreiding van het christendom en voor scholastische activiteiten. Na een regeerperiode van acht jaar waarin hij de machtigste heerser van Engeland was (Bretwalda), kwam Oswald om bij de Slag van Maserfield (5 augustus 642). Hij werd in Bernicia opgevolgd door zijn halfbroer Oswiu (642). Omdat hij in de strijd tegen het laatste heidense rijk van de Angelsaksen stierf, wordt Oswald als martelaar beschouwd. Later werd hij heilig verklaard. De historicus Beda, die bijna 100 jaar na Oswalds dood over hem schreef, beschouwde Oswald als een heilige koning. Deze Beda is ook de belangrijkste bron voor wat wij over hem weten. In Nederland is Zeddam, gelegen nabij ′s Heerenberg aan de voet van het Montferland en Bergherbos, de enige Nederlandse parochie met Sint Oswald als beschermheilige. In het Alpengebied wordt hij vaker vereerd. Schotse monniken zouden de Oswaldverering naar de Alpen hebben overgebracht. Oswald is de schutspatroon van het Zwitserse kanton Zug en de stad Zug, en verder van de Engelse koningen, de kruisvaarders, de kleermakers en het vee. Hij wordt aangeroepen voor bescherming tegen de pest. Zijn sterfdag (5 augustus) is zijn feestdag.

Op de voorzijde zien we een wijnblad als muntmeesterteken, zoals we die ook kennen van de karolusdaalders van Nijmegen die kort hiervoor werden geslagen. Dit muntmeesterteken (niet te verwarren met het totaal anders gevormde drieblad) wordt niet vermeld in de naslagwerken. Als zodanig uiterst zeldzaam.

Delmonte 577 ; van der Chijs plaat XX en XXI, 21-29var. ;
vgl. Serrure plaat 3, no.34 ; CNM.2.06.10 ; Davenport 8583  RRR
kleine zwaktes van de slag
zfr-/zfr

gewicht 13,96gr. ; zilver Ø 34mm.
muntmeestertekens huismerk (voorzijde) en drieblad (keerzijde)
Sint Oswald met een open kroon.

vz. Geharnast borstbeeld van St. Oswald naar rechts, met een open kroon,
scepter  en zwaard, 15 - S in het veld, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
SANCT′⋆OSWALD′⋆REX⋆NVMVS⋆ARGEN′⋆15⋆STVFE en drieblad
kz. Berghse leeuw lopend naar links, het wapen van Bergh aan een lint voor
zich houdend, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVIL′⋆CO′⋆D⋆MON′⋆Z⋆DNS′⋆D⋆BIL′⋆HE′⋆BOX′⋆HO⋆Z⋆WIS en huismerk

Oswald werd rond 604 geboren als zoon van koning Edwin van Northumbria. Toen zijn vader in 633 was omgekomen in de Slag bij Hatfield Chase, volgde Oswald hem op als koning van Northumbria. Oswald bevorderde de verspreiding van het christendom in Northumbria, dat grotendeels nog heidens was. Hij maakte het zendingswerk van St. Aidan mogelijk en stichtte het klooster van Le′n Dis Ferann. Dit klooster werd een belangrijk centrum voor de verspreiding van het christendom en voor scholastische activiteiten. Na een regeerperiode van acht jaar waarin hij de machtigste heerser van Engeland was (Bretwalda), kwam Oswald om bij de Slag van Maserfield (5 augustus 642). Hij werd in Bernicia opgevolgd door zijn halfbroer Oswiu (642). Omdat hij in de strijd tegen het laatste heidense rijk van de Angelsaksen stierf, wordt Oswald als martelaar beschouwd. Later werd hij heilig verklaard. De historicus Beda, die bijna 100 jaar na Oswalds dood over hem schreef, beschouwde Oswald als een heilige koning. Deze Beda is ook de belangrijkste bron voor wat wij over hem weten. In Nederland is Zeddam, gelegen nabij ′s Heerenberg aan de voet van het Montferland en Bergherbos, de enige Nederlandse parochie met Sint Oswald als beschermheilige. In het Alpengebied wordt hij vaker vereerd. Schotse monniken zouden de Oswaldverering naar de Alpen hebben overgebracht. Oswald is de schutspatroon van het Zwitserse kanton Zug en de stad Zug, en verder van de Engelse koningen, de kruisvaarders, de kleermakers en het vee. Hij wordt aangeroepen voor bescherming tegen de pest. Zijn sterfdag (5 augustus) is zijn feestdag.

Delmonte - (vgl.576 ; R3) ; De Voogt 13 ; Serrure 35var. ;
van der Chijs - ; CNM.2.06.15 RRR
In de centrum erg zwak geslagen en krasje op de voorzijde,
doch exemplaar met duidelijke opschriften. Uiterst zeldzaam.
fr+ à fr/zfr

gewicht 13,20gr. ; zilver Ø 34mm.
muntmeestertekens huismerk (voorzijde) en granaatappel (keerzijde)
Sint Oswald met een gesloten kroon.

vz. Geharnast borstbeeld van St. Oswald naar rechts, met een gesloten kroon,
scepter  en zwaard, 15 - S in het veld, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
SANCT′⋆OSWALD′⋆REX⋆NVMVS⋆ARGEN′⋆15⋆STV en granaatappel
kz. Berghse leeuw lopend naar links, het wapen van Bergh aan een lint voor
zich houdend, binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVIL′⋆C′⋆D⋆MON′⋆Z⋆DNS′⋆D⋆BIL′⋆HE′⋆BOX′⋆HO⋆Z⋆WIS en huismerk

Oswald werd rond 604 geboren als zoon van koning Edwin van Northumbria. Toen zijn vader in 633 was omgekomen in de Slag bij Hatfield Chase, volgde Oswald hem op als koning van Northumbria. Oswald bevorderde de verspreiding van het christendom in Northumbria, dat grotendeels nog heidens was. Hij maakte het zendingswerk van St. Aidan mogelijk en stichtte het klooster van Le′n Dis Ferann. Dit klooster werd een belangrijk centrum voor de verspreiding van het christendom en voor scholastische activiteiten. Na een regeerperiode van acht jaar waarin hij de machtigste heerser van Engeland was (Bretwalda), kwam Oswald om bij de Slag van Maserfield (5 augustus 642). Hij werd in Bernicia opgevolgd door zijn halfbroer Oswiu (642). Omdat hij in de strijd tegen het laatste heidense rijk van de Angelsaksen stierf, wordt Oswald als martelaar beschouwd. Later werd hij heilig verklaard. De historicus Beda, die bijna 100 jaar na Oswalds dood over hem schreef, beschouwde Oswald als een heilige koning. Deze Beda is ook de belangrijkste bron voor wat wij over hem weten. In Nederland is Zeddam, gelegen nabij ′s Heerenberg aan de voet van het Montferland en Bergherbos, de enige Nederlandse parochie met Sint Oswald als beschermheilige. In het Alpengebied wordt hij vaker vereerd. Schotse monniken zouden de Oswaldverering naar de Alpen hebben overgebracht. Oswald is de schutspatroon van het Zwitserse kanton Zug en de stad Zug, en verder van de Engelse koningen, de kruisvaarders, de kleermakers en het vee. Hij wordt aangeroepen voor bescherming tegen de pest. Zijn sterfdag (5 augustus) is zijn feestdag.

Zwaktes van de slag en kleine muntplaatoneffenheden, doch voor
dit uiterst zeldzame munttype nog een heel behoorlijk exemplaar.

Delmonte 576 (R3) ; De Voogt 33 ; Serrure 33 ;
van der Chijs XXI, 30 ; CNM.2.06.13 RRR
zfr- à fr/zfr

gewicht 26,71gr. ; zilver Ø 40,5mm.
muntmeester Clemens van Eembrugge
muntmeesterteken kelk

vz. Geharnast borstbeeld van graaf Willem IV naar rechts, de rechterhand
in de zij en in de linkerhand een commandostaf, geflankeerd door 15 - 77,
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
GVIL′⋆CO′⋆D′⋆MON′⋆Z⋆DNS′⋆D′⋆BIL′⋆HE′⋆BOX′⋆HO′⋆ZWIS en kelk
kz. Gekwartierd wapen van Bergh-Egmond-Meurs-Saarwerden-Culemborg
gedekt door twee gekroonde helmen met cimiers en lambrekijns binnen
een parelcirkel, omringd door de tekst;
MONETA⋆NOVA⋆ARGEN⋆IN⋆DIEREN⋆CVS - A

Om juridische redenen vermeld deze munt Dieren als muntplaats.
Feitelijk vond de muntslag echter plaats in ′s Heerenberg.

In een plakkaat van de Staten van Brabant van 28 april 1581 is een daalder van dit type afgebeeld. In het plakkaat worden diverse munten verboden verklaard waaronder die van Bergh, Hedel, Zaltbommel en Batenburg. Ook de Staten van Zeeland kondigden een plakkaat af tegen de Berghse daalders. In het plakkaat van 30 januari 1582 verboden zij de daalders omdat het gewicht slechts 15 ¼ engels (23,46 gram) bedroeg met een zilvergehalte van 7 penningen (583/1000). De intrinsieke waarde was daardoor slechts 22 stuivers, terwijl ze voor 30 stuivers werden uitgegeven.

Deze daalders werden vooral geslagen voor circulatie in het Duitse achterland. Qua beeldenaar sloot het aan op de aldaar circulerende daalders (Talers). De Duitse Talers moesten conform de voorschriften van het Duitse Rijk een gewicht hebben van 29,3 gram en een gehalte van 889/1000. Deze daalders van ′s-Heerenberg voldeden daar volstrekt niet aan. De gewichten bewegen zich meestal tussen 22,50 en 27 gram en het fijngehalte tussen 500/1000 en 600/1000.

Delmonte 594 ; Verkade 29.3 ; Serrure 54 ; HNPM.25 ;
CNM.2.06.32 ; Pannekeet 12 ; Davenport 8595 R
lichte zwaktes van de slag
zfr-

gewicht 1,44gr. ; zilver Ø 19mm.

vz. Bebaard mannenportret naar rechts binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ✠ (HE)INRICVS • IMP
kz. Verbasterd Coloniagram; S met dwarsbalk / IIIOIO / Λ

De keerzijde is een verbastering van het coloniagram en dit munttype is dan ook geslagen naar Keuls voorbeeld. De muntslag in de 10e en 11e eeuw in oostelijk Nederland was zowel wat gewicht als typen betreft sterk verwant aan de muntslag van Keulen. Zowel Nijmegen als Tiel waren in deze tijd actief als koninklijke/keizerlijke muntplaats. Daar Tiel haar eigen kenmerkende muntslag had, is Nijmegen als muntplaats van dit munttype meest waarschijnlijk. Zeer zeldzaam.

herkomst; ex. collectie Dr. Bernard Schulte

van der Chijs- ; vgl. Dannenberg 354 ; Ilisch 8.13 (JMP.1997/1998)  RR
Gebruikelijke zwaktes van de slag, doch voor type een mooi exemplaar.
zfr

gewicht 0,57gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Gekroonde keizersbuste frontaal met kruisscepter
met vaan in zijn rechterhand en een palmtak in de linker
kz. Kort kruis, met stippen in de hoeken, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ✠AI✠IC✠RI✠VI

De Rooms-Duitse Keizer Frederik Barbarossa geeft in de twaalfde eeuw opdracht om de Nijmeegse Palts te herstellen en om te bouwen tot een echte versterkte burcht. Baksteen was nog niet beschikbaar; de burcht werd helemaal uit tufsteen opgetrokken, aangevoerd via Rijn en Waal uit de Duitse Eifel. Uit een bewaarde gedenksteen blijkt dat het werk in het jaar 1155 voltooid moet zijn. Middelpunt van de Barbarossa-burcht vormde wel de Donjon, later ook Reuzentoren genoemd. Deze toren was een massief bouwwerk, zonder ramen en deuren op de begane grond en eerste verdiepingen en dus ideaal voor de verdediging tijdens een belegering. Er was altijd genoeg proviand opgeslagen en zeer waarschijnlijk was er een waterput. Het is in deze tijd dat er te Nijmegen ook keizerlijke muntslag heeft plaatsgevonden, waarvan deze munt een voorbeeld is.

De palmtak wordt in deze periode vaak afgebeeld op munten van heersers die hebben deelgenomen aan een kruistocht. Omdat Frederik pas in 1189 met zijn leger vertrok, kan dit in dit geval niet de betekenis zijn. Immers, de munt moet ruimschoots voor 1190 zijn geslagen en van een voltooide kruistocht door Frederik was helemaal geen sprake. De Christelijke symboliek van de palmtak zal in dit geval dus wat algemener zijn; een verwijzing naar vrede en overwinning.

van der Chijs- ; Slg.Bonhoff- ; vgl.JMP.1980.p.133,52 ;
vgl.Buchenau Sp.5620 ; vgl. Hävernick 766 ; vgl. Hohenstaufer 1099 R
Lichte zwaktes van de slag. Mooi patina. Zeldzaam.
zfr-

gewicht 0,63gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Halflang lichaam van koning Hendrik VII frontaal met kruisscepter in
de rechterhand en leliescepter in de linker, binnen een parelcirkel, omringd
door de tekst; ✠ HЄNRICVS RЄ (deels leesbaar, mogelijk licht verbasterd)
kz. Hoog kerkgebouw geflankeerd door twee kleine torens met kruis, daaronder
de boog van een poort met daarbinnen een stip, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; ✠ NVMAGEN (deels leesbaar en licht verbasterd)

Het lijkt erop dat men zich voor deze muntslag heeft laten inspireren door de penningen van graaf Gerhard III van Gelre (1207-1229), die kort daarvoor werden aangemunt te Arnhem.

Op 31 augustus 1230 verleende koning Hendrik VII stadsrechten aan de rijkspaltsstad Nijmegen. Vanaf toen (1230) had de stad bepaalde vrijheden en voorrechten. Zij regelde haar eigen bestuur en haar eigen rechtspraak. Nijmeegse munten van Hendrik VII komen maar heel sporadisch voor. Zeer zeldzaam.

van der Chijs I, 1 (Gelre) ; de Voogt 1-4 ; van Gelder C1 RR
Lichte zwaktes van de slag. 
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,38gr. ; zilver Ø 11,5mm.

vz. Halflang lichaam van keizer Frederik II frontaal met scepter
in zijn rechterhand en rijksappel in de linker binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; C E S A R
kz. Hoog kerkgebouw geflankeerd door twee kleine torens met kruis,
daaronder de boog van een poort met daarbinnen een ster, binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; NVMAGEN.

De penningen van dit type zijn altijd geslagen op te kleine muntplaatjes. De opschriften zijn om die reden slechts gedeeltelijk zichtbaar. Spelfouten/varianten komen ook vaak voor. Het lijkt er op dat men zich voor deze muntslag heeft laten inspireren door de penningen van graaf Gerhard III van Gelre (1207-1229), die kort daarvoor werden aangemunt te Arnhem.

van der Chijs I, 1 (Gelre) ; van der Chijs XIX, 3 (Frankische en Duitse vorsten) ;
de Voogt 6 ; van Gelder C2  R
Oxidatieputjes op voorzijde. Zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,41gr. ; zilver Ø 11mm.

vz. Halflang lichaam van keizer Frederik II frontaal met scepter 
in zijn rechterhand en rijksappel in de linker binnen een parelcirkel, 
omringd door de tekst; C E S A R (of variant)
kz. Hoog kerkgebouw geflankeerd door twee kleine torens met kruis, 
daaronder de boog van een poort met daarbinnen een ster, 
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst; NVMAGEN (of variant).

De penningen van dit type zijn altijd geslagen op te kleine muntplaatjes. De opschriften zijn om die reden slechts gedeeltelijk zichtbaar. Spelfouten/varianten komen ook vaak voor. Het lijkt er op dat men zich voor deze muntslag heeft laten inspireren door de penningen van graaf Gerhard III van Gelre (1207-1229), die kort daarvoor werden aangemunt te Arnhem.

van der Chijs I, 1 (Gelre) ; de Voogt 6 ; van Gelder C2 ;
van der Chijs XIX, 3 (Frankische en Duitse vorsten) R
Deels zwak geslagen. Zeldzaam.
fr+/fr

gewicht 0,47gr. ; zilver Ø 11mm.

vz. Halflang lichaam van keizer Frederik II frontaal met scepter
in zijn rechterhand en rijksappel in de linker binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; C E S A R
kz. Kort kruis, met A - V - Є - ✽ in de kwadranten, binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; NVMAGЄN

De penningen van dit type zijn altijd geslagen op te kleine muntplaatjes.
De opschriften zijn om die reden slechts gedeeltelijk zichtbaar.

van der Chijs XIX, 1 (Frankische en Duitse vorsten) ; de Voogt 7-11 ;
van Gelder D1 ; collectie De Wit 1039 R
Deels zwak geslagen. Zeldzaam.
zfr-

gewicht 0,35gr. ; zilver Ø 11mm.

vz. Halflang lichaam van keizer Frederik II frontaal met leliescepter 
in zijn rechterhand en rijksappel in de linker binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; Є V Є V Є V  (of variant)
kz. Kort kruis, met A - V - Є - ✽ in de kwadranten, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; Є V Є V Є V   (of variant)

Het betreft hier een imitatie van de Nijmeegse penningen van Frederik II. De voor- en keerzijde tonen ons fantasieteksten. Deze imitaties zijn bekend geworden uit de muntvondt Leeuwarden 1983, waarin zich een 17-tal van dergelijke imitaties bevonden (zie JMP. 1984 , p.135). In diezelfde vondst bevonden zich ook Kleefse penningen van Dirk VI (1198-1260), met dezelfde fantasieteksten (ЄVЄ etc.). Deze samenhang doet vermoeden dat het imitaties zijn uit de regio Nijmegen-Kleef, alwaar immers ook de originele stukken circuleerden. Het lijkt er sterk op dat de teksten een afgeleide zijn van CLЄVЄ. Hoogst interessant en zeer zeldzaam.

vgl. van der Chijs XIX, 1 (Frankische en Duitse vorsten) ; vgl. de Voogt 7-11 ;
vgl. van Gelder D1 ; vgl. collectie De Wit 1040 (soortgelijke imitatie)  RR
zwaktes van de slag
fr/zfr

gewicht 3,26gr. ; goud Ø 24mm.
muntmeesters Sander van Batenborch & Derrick Engelen

vz. Sint Stephanus staande naar rechts, nimbus om hoofd, met palmtak in 
de rechterhand en stapel stenen in de linker, binnen een sierrand, omringd
door de tekst; SCS′∘STЄPHAN′ - PROTHO MR - O
kz. Dubbelkoppige rijksadelaar met hartschildje, waarbinnen klimmende
leeuw naar rechts, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
✠MONЄTA∘NOVA∘AVRЄA∘NOVIMAG′

Op dit munttype is Sint Stephanus, stadpatroon van Nijmegen, afgebeeld. Hij werd vooral vereerd als patroon van de diakenen en hij was de eerste martelaar van het Christelijk geloof. Hij leefde in Palestina en was van Hebreeuwse of Griekse afkomst. Waarschijnlijk behoorde hij tot de 72 leerlingen van Jezus en hij was aangesteld om te zorgen voor de armen en weduwen. Op aanklacht van godslastering werd hij uiteindelijk door de Joden  gestenigd. De drie stenen bij zijn rechter schouder en boven zijn hoofd refereren daaraan en waarschijnlijk ook de spreuk op de keerzijde. Zijn mantel werd aan de voeten geworpen van een man uit Tarsos, ene Saulus, die zich later zou bekeren tot het Christendom en bekend is geworden als apostel Paulus.

This coin type depicts Saint Stephen, the patron saint of Nijmegen. He was especially revered as the patron saint of deacons and was the first martyr of the Christian faith. He lived in Palestine and was of Hebrew or Greek descent. He probably belonged to the 72 disciples of Jesus and was appointed to care for the poor and widows. He was eventually stoned by the Jews on charges of blasphemy. The three stones at his right shoulder and above his head refer to this and probably also the motto on the reverse. His cloak was thrown at the feet of a man from Tarsus, a certain Saul, who would later convert to Christianity and become known as the apostle Paul.

Bijzonder attractief exemplaar van dit zeldzame munttype, met fijne details.

Exceptionnal attractiv specimen of theis rare coin type, with fine details.

Delmonte 668 ; van der Chijs I, 2var. ; de Voogt 27var. ;
Passon 20Bb ; Friedberg 166b R
pr- à zfr/pr

gewicht 1,88gr. ; goud Ø 22mm.
muntmeesters Sander van Batenborch & Derrick Engelen

vz. Sint Stephanus staande naar rechts, nimbus om hoofd, met palmtak
in de rechterhand en stapel stenen in de linker, binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; S∘STЄPHAN - PROTHO′o
kz. Wapenschild met dubbelkoppige rijksadelaar met hartschildje,
waarbinnen een klimmende leeuw naar rechts, binnen een driepas
binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
✠MONЄ′∘NO′∘AVRЄ′∘CIVI∘NOVIMA′

Op dit munttype is Sint Stephanus, stadpatroon van Nijmegen, afgebeeld. Hij werd vooral vereerd als patroon van de diakenen en hij was de eerste martelaar van het Christelijk geloof. Hij leefde in Palestina en was van Hebreeuwse of Griekse afkomst. Waarschijnlijk behoorde hij tot de 72 leerlingen van Jezus en hij was aangesteld om te zorgen voor de armen en weduwen. Op aanklacht van godslastering werd hij uiteindelijk door de Joden  gestenigd. De drie stenen bij zijn rechter schouder en boven zijn hoofd refereren daaraan en waarschijnlijk ook de spreuk op de keerzijde. Zijn mantel werd aan de voeten geworpen van een man uit Tarsos, ene Saulus, die zich later zou bekeren tot het Christendom en bekend is geworden als apostel Paulus.

This coin type depicts Saint Stephen, the patron saint of Nijmegen. He was especially revered as the patron saint of deacons and was the first martyr of the Christian faith. He lived in Palestine and was of Hebrew or Greek descent. He probably belonged to the 72 disciples of Jesus and was appointed to care for the poor and widows. He was eventually stoned by the Jews on charges of blasphemy. The three stones at his right shoulder and above his head refer to this and probably also the motto on the reverse. His cloak was thrown at the feet of a man from Tarsus, a certain Saul, who would later convert to Christianity and become known as the apostle Paul.

De bijnaam “knapkoeck” refereert aan het lage goudgehalte van deze munten. Bij het testen van het goud met de tanden kon de munt nog wel eens breken. Goud van hoog gehalte is immers buigzaam.

Delmonte 669 ; van der Chijs 1,3 ; de Voogt 41var. ;
Passon 33Cc ; Friedberg 166 R
zfr-/zfr

gewicht 28,65gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeester Jasper Vlemminck
muntmeesterteken wijnblad
interpunctie: vijfbladige rozetten

vz. Gekroond en geharnast borstbeeld van keizer Karel V naar rechts
met scepter en zwaard binnen een cirkel,omringd door de tekst; 
CAROL′⋆V⋆ROMANO′⋆IMPE′⋆SEMPER⋆AVGVSTVS⋆ en wijnblad
kz. Gekroonde dubbelkoppiger rijksadelaar, schild met klimmende 
leeuw naar rechts op borst, binnen een cirkel, omringd door de tekst;
INSIGNIA⋆VRBIS⋆IMPERIALIS⋆NOVIMAGEN
voluit; INSIGNIA VRBIS IMPERIALIS NOVIOMAGIENSIS =
Wapen der keizerlijke stad Nijmegen

Delmonte 633 ; van der Chijs - (vgl. III, 30). ; 
vgl. Passon 35Oc ; Davenport 8543 R
Attractief exemplaar met een mooi patina. Zeldzaam.
zfr

gewicht 28,56gr. ; zilver Ø 40mm.
muntmeester Jasper Vlemminck
muntmeesterteken wijnblad aan rank
interpunctie voorzijde: kleine rozetten
interpunctie keerzijde: drie aaneen geklonterde bolletjes

vz. Gekroond en geharnast borstbeeld van keizer Karel V naar rechts
met scepter in zijn rechterhand terwijl hij zijn lenkerhand houdt aan
het gevest van zijn zwaard dat aan zijn linkerzijde naar beneden hangt,
binnen een gekartelde cirkel, omringd door de tekst:
CAROLVS✿V✿ROMANO✿IMPE✿SEMPER✿AVGVS ❦
kz. Gekroonde dubbelkoppiger rijksadelaar, schild met klimmende
leeuw naar rechts op borst, binnen een gekartelde cirkel, omringd
door de tekst; INSIGNIA∴VRBIS∴IMPERIALIS∴NOVIMAGE′

voluit; INSIGNIA VRBIS IMPERIALIS NOVIOMAGIENSIS =
Wapen der keizerlijke stad Nijmegen

Delmonte 633 ; van der Chijs - (vgl. III, 30). ;
Passon 35Fd ; de Voogt 42Z ; Davenport 8543 R
Lichte zwaktes van de slag. Zeldzaam.
zfr-

gewicht 13,93gr. ; zilver Ø 33,5mm.
muntmeesterteken granaatappel (staand)
muntmeesters Derick Vlemminck

vz. Gekroond en geharnast borstbeeld van keizer Karel V naar rechts 
met scepter en zwaard binnen een cirkel, omringd door de tekst; 
CAROLVS∴V∴ROMANO′∴IMPE′∴SEMPER∴AVG′∴ granaatappel
kz. Gekroonde dubbelkoppiger rijksadelaar, schild met klimmende
leeuw naar rechts op borst, binnen een cirkel, omringd door de tekst;
INSIGNIA∴VRB∴IMPERIA∴NOVIMAGEN

We zien op de halve karolusdaalder van Nijmegen altijd het muntmeesterteken granaatappel. Opvallend genoeg komt dit muntmeesterteken op de hele karolusdaalder nooit voor. De hele karolusdaalders werden aangemunt tussen 1552 en 1561. Dit zou er op kunnen duiden dat het tijdstip van aanmunting niet gelijktijdig is geweest. Op de nieuwe stedelijke daalders van Nijmegen uit 1563 zien we ook het muntteken granaatappel afgebeeld (van Derick Vlemminck). Het is derhalve niet onaannemelijk te veronderstellen dat de ½ Karolusdaalders in navolging van de hele daalders zijn geslagen en van iets jonger datum zijn, waarschijnlijk uit 1563.

Delmonte 635 (R2) ; van der Chijs IV, 31 ; de Voogt 43B ; Passon 39Df RR
Minieme zwakes van de slag en enkele krasjes, doch voor dit munttype een
mooi exemplaar met een attractief patina. Zeer zeldzaam.
zfr

gewicht 14,16gr. ; zilver Ø 34,5mm.
muntmeesterteken granaatappel (staand)
muntmeesters Derick Vlemminck

vz. Gekroond en geharnast borstbeeld van keizer Karel V naar rechts 
met scepter en zwaard binnen een parelcirkel, omringd door de tekst; 
CAROLVS∴V∴ROMANO′∴IMPE′∴SEMPER∴AVG granaatappel
kz. Gekroonde dubbelkoppige rijksadelaar, schild met klimmende
leeuw naar rechts op borst, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
INSIGNIΛ★VRb★IMPERIΛL★NOVI′

We zien op de halve karolusdaalder van Nijmegen altijd het muntmeesterteken granaatappel. Opvallend genoeg komt dit muntmeesterteken op de hele karolusdaalder nooit voor. De hele karolusdaalders werden aangemunt tussen 1552 en 1561. Dit zou er op kunnen duiden dat het tijdstip van aanmunting niet gelijktijdig is geweest. Op de nieuwe stedelijke daalders van Nijmegen uit 1563 zien we ook het muntteken granaatappel afgebeeld (van Derick Vlemminck). Het is derhalve niet onaannemelijk te veronderstellen dat de ½ Karolusdaalders in navolging van de hele daalders zijn geslagen en van iets jonger datum zijn, waarschijnlijk uit 1563.

varianten; de A′s op de keerzijde hebben geen dwarsstreepje en de B in VRB is een kleine b.

Delmonte 635 (R2) ; van der Chijs IV, 31-32var. ; de Voogt 43var. ; Passon 39Do RR
Miniem slagbarstje en licht montagespoor op 12 uur. Zeer zeldzaam.
zfr-/zfr

gewicht 0,18gr. ; biljoen Ø 14mm.
muntmeester Derrick Engelen

vz. Dubbelkopige rijksadelaar met schildje op de borst, waarbinnen
een klimmende leeuw naar links, binnen een brede gladde cirkel. 
kz. Incusum van de voorzijde

De stedelijke Nijmeegse muntslag begon in 1457 door muntmeester Aernt van Ochten. De stad verkreeg van de hertog van Gelre, Aernout van Egmont, het recht om kleingeld te vervaardigen, waarbij de winst ten gunste moest komen voor het onderhoud van de Stephanuskerk. In de opvolgende decennia werd door diverse muntmeesters dergelijk kleingeld, o.a. halve meeuwen van 2 grootkens, aangemunt. Mogelijk werden al in die beginperiode ook deze grootkens, de kleinste denominaties uit die tijd, aangemunt. Mogelijk heeft die Nijmeegse aanmunting als voorbeeld gediend voor de vervaardiging van soortgelijke eenzijdige munten in Arnhem, Deventer (braemsche) en Groningen. Het Nijmeegse grootken kennen we in diverse stijlen met kleine variaties in de details. We weten uit rekeningen dat het gedurende lange periode is aangemunt, waarschijnlijk tot circa 1560. In een rekening uit 1560 wordt dit munttype aangeduidt als 1/72 stuiver. Wat de oorspronkelijke waarde bij uitgifte is geweest is onbekend. Het hier aangeboden exemplaar dateert waarschijnlijk uit de periode 1523-1536, toen Derrick Engelen als muntmeester actief was in Nijmegen.

van der Chijs II, 18 ; Passon 16A ; de Voogt 21 ; coll. de Wit 1042 ;
Pannekeet/Cruysheer N.8-10 (JMP.2013, p.124-125)
voor dit munttype een mooi exemplaar
zfr

gewicht 29,34gr. zilver Ø 42mm.
muntmeester Derick Vlemminck

vz. Geknielde en biddende sint Stephanus naar rechts, nimbus om hoofd
en drie stenen bij de rechterschouder en boven zijn hoofd, in veld S – S
(voor Sanctus Stephanus), binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
DNE⋆NE⋆STATVAS - ILLIS⋆H°⋆PECCAT
(vertaald : Heer, reken hun deze zonde niet toe).
kz. Stadswapen onder gekroonde toernooihelm binnen een parelcirkel, omringd
door de tekst; NVMVS⋆ARGEN⋆REIPVBLICÆ⋆NOVIMAGIENS
(vertaald : zilverstuk van het bestuur van Nijmegen)

Op dit munttype is Sint Stephanus, stadpatroon van Nijmegen, afgebeeld. Hij werd vooral vereerd als patroon van de diakenen en hij was de eerste martelaar van het Christelijk geloof. Hij leefde in Palestina en was van Hebreeuwse of Griekse afkomst. Waarschijnlijk behoorde hij tot de 72 leerlingen van Jezus en hij was aangesteld om te zorgen voor de armen en weduwen. Op aanklacht van godslastering werd hij uiteindelijk door de Joden  gestenigd. De drie stenen op zijn schouder refereren daaraan en waarschijnlijk ook de spreuk op de keerzijde. Zijn mantel werd aan de voeten geworpen van een man uit Tarsos, ene Saulus, die zich later zou bekeren tot het Christendom en bekend is geworden als apostel Paulus.

van der Chijs 3,28var. ; Delmonte 636 ; Passon 46Ea ;
CNM.2.36.6 ; Davenport 8544  RR
Kleine zwaktes van de slag, doch voor type een attractief exemplaar.
Zeer zeldzaam.
zfr

gewicht 28,49gr. zilver Ø 41mm.
muntmeester Derick Vlemminck

vz. Geknielde en biddende sint Stephanus naar rechts, nimbus om hoofd
en drie stenen bij de rechterschouder en boven zijn hoofd, in veld S – S
(voor Sanctus Stephanus), binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
DNE′⋆NE⋆STATVAS - ILLIS⋆H°⋆PECCA′
kz. Stadswapen onder gekroonde toernooihelm binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; NVMVS⋆ARGEN⋆REIPVBLICÆ⋆NOVIMAGIEN
(vertaald : zilverstuk van het bestuur van Nijmegen)

Op dit munttype is Sint Stephanus, stadpatroon van Nijmegen, afgebeeld. Hij werd vooral vereerd als patroon van de diakenen en hij was de eerste martelaar van het Christelijk geloof. Hij leefde in Palestina en was van Hebreeuwse of Griekse afkomst. Waarschijnlijk behoorde hij tot de 72 leerlingen van Jezus en hij was aangesteld om te zorgen voor de armen en weduwen. Op aanklacht van godslastering werd hij uiteindelijk door de Joden  gestenigd. De drie stenen bij zijn rechter schouder en boven zijn hoofd refereren daaraan en waarschijnlijk ook de spreuk op de keerzijde. Zijn mantel werd aan de voeten geworpen van een man uit Tarsos, ene Saulus, die zich later zou bekeren tot het Christendom en bekend is geworden als apostel Paulus.

This coin type depicts Saint Stephen, the patron saint of Nijmegen. He was especially revered as the patron saint of deacons and was the first martyr of the Christian faith. He lived in Palestine and was of Hebrew or Greek descent. He probably belonged to the 72 disciples of Jesus and was appointed to care for the poor and widows. He was eventually stoned by the Jews on charges of blasphemy. The three stones at his right shoulder and above his head refer to this and probably also the motto on the reverse. His cloak was thrown at the feet of a man from Tarsus, a certain Saul, who would later convert to Christianity and become known as the apostle Paul.

van der Chijs III, 27 ; Delmonte 636 ; Passon 46Bc ;
de Voogt 49F ; CNM.2.36.6 ; Davenport 8544 RR
Kleine zwaktes van de slag, verder een net exemplaar.
Zeer zeldzaam.
zfr-

gewicht 28,83gr. ; zilver Ø 41mm.
muntmeesterteken drie gekruiste tinhaken
muntmeester Derick Vlemminck.

vz. Dubbelkoppige rijksadelaar met schildje met leeuw naar rechts
op de borst, daarboven kroon  DER*STADT*NIMEGEN*MVNT*
INT*IAER*1564
kz. Leeuw lopend naar links met het wapenschild van Nijmegen
NA*KO*PHS*PENIN′*G′*GEHAL′*DAL′*V′*XXX*STV
en drie gekruiste tinhaken

Het betreft hier de eerste grote munt van de Nederlanden met Nederlandse 
opschriften. Zo zal men de voorzijde tekst (min of meer) dienen te lezen als 
“naar koning Philips penning goed gehaltige daalder van 30 stuivers” 
en de keerzijdetekst als “de stad Nijmegen munt in het jaar 1564”.

Dit munttype is aangemunt in de jaren 1563-1565. Het jaartal 1563 komt verreweg het meeste voor. Het jaartal 1565 komt slechts sporadisch en het jaartal 1564 is van de allerhoogste zeldzaamheid. Passon trof bij zijn uitvoerige inventarisatie van collecties geen enkel exemplaar aan.

Delmonte 640 suppl. (R3) ; van der Chijs- ; vgl. Passon 50Hd ; 
CNM.2.36.10 ; Davenport 8548 RRRR
Enkele krasjes op de voorzijde, desondanks zeer
attractief exemplaar met een mooi patina.
zfr

gewicht 24,96gr. ; zilver Ø 39mm.
muntmeesterteken drie gekruiste tinhaken
muntmeester Derick Vlemminck.

vz. Dubbelkoppige rijksadelaar met schildje met leeuw naar rechts op de
borst binnen een cirkel, daarboven een kroon. In de buitencirkel de tekst;
DER*STADT*NIMEGEN*MVNT*INT*IAER*1565*
kz. Leeuw lopend naar links met het wapenschild van Nijmegen binnen
een cirkel. In de buitencirkel de tekst; NA*KO′*PHS′*PENIN′*G′*
GEHAL′*DAL′*V′*XXX*STV′ en drie gekruiste tinhaken

Het betreft hier de eerste grote munt van de Nederlanden met Nederlandse 
opschriften. Zo zal men de voorzijde tekst (min of meer) dienen te lezen als
“naar koning Philips penning goed gehaltige daalder van 30 stuivers” 
en de keerzijdetekst als “de stad Nijmegen munt in het jaar 1565”.

Dit munttype is aangemunt in de jaren 1563-1565. Het jaartal 1563 komt verreweg het meeste voor. Het jaartal 1565 komt slechts hoogst sporadisch voor en het jaartal 1564 is van de allerhoogste zeldzaamheid.

Delmonte 640 suppl. (R3) ; van der Chijs IV, 38 ;
vgl. Passon 50He ; CNM.2.36.10 ; Davenport 8548 RRR
Licht gesnoeid exemplaar. Uiterst zeldzaam.
zfr-

gewicht 0,64gr. ; biljoen Ø 20mm.

vz. Stadswapen gedekt door gekroonde helm met lambrekijns.
In de buitencirkel de tekst; +INSIG•VRBIS - IMP•NOVIMA
kz. Kort gelelied kruis met in de hoeken 1 - 5 - 5 - 7 binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; PAX*SIT*SEMPER*NOBISCVM

van der Chijs CV, 44 ; de Voogt 46 ;
Passon 43 ; Stuurman 10 ; CNM.2.36.45 RR
Stukje uit de rand gebroken. Zeer zeldzaam eenjarig munttype.
fr/zfr

gewicht 28,80gr.; zilver Ø 41mm.
muntmeester Derick Vlemminck

vz. Gekroonde dubbelkoppige rijksadelaar binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst; MAXIMI′★II′★IMPE′★AVGVS′★P′★F′★DECRETO
kz. Gekroond stadswapen gehouden door twee leeuwen, daaronder
in de afsnede 1569, binnen een parelcirkel, omringd door de tekst;
CIVITATIS★IMPERIALIS★NOVIOMAGIENSIS

Delmonte 641 ; van der Chijs- ; de Voogt 57 ;
Passon 51Ad ; CNM.2.36.12 ; Davenport 8550 R
zfr+/zfr

gewicht 23,17gr. ; zilver Ø 42mm.
muntmeester Clemens van Eembrugge
muntmeesterteken granaatappel

vz. Stadswapen van Zaltbommel geflankeerd door twee leeuwen die 
gezamelijk een zwaard vasthouden. In de buitencirkel de tekst; 
✿MONE•NO - VA•FACTA•BOE - ME•S•TRI✿
kz. Burcht voorzien van drie torens, door een ringmuur verenigd, 
met een open poort waaronder een kanon is geplaatst, binnen een cirkel. 
In de buitencirkel de tekst; DVRAE•NECESSITATIS•OPVS en granaatappel
De Latijnse tekst ′durea necessitatis opus′ betekent; ′werk van harde noodzaak′

De stad Zaltbommel sloot zich in 1572 aan bij de Opstand. Ondanks dat de Spaanse legers o.l.v. de hertog van Parma Gelderland wist te veroveren, bleef Zaltbommel vrij van Spaanse overheersing. In die periode maakte Zalbommel gebruik van de instabiele politieke situatie en heropende zij in 1579 de stadsmunt. Het ietwat minderwaardige geld dat aldaar geslagen werd betekende een inkomstenbron voor de stad. Die muntslag werd in 1582 weer gestaakt. Alleen in 1591 werd het munthuis  nog  kort  heropend  voor het slaan van duiten. In 1602 werd de stad weer met de provincie Gelderland herenigd.

The city of Zaltbommel joined the Revolt in 1572. Despite the fact that the Spanish armies led by the Duke of Parma managed to conquer Gelderland, Zaltbommel remained free from Spanish rule. During that period, Zaltbommel took advantage of the unstable political situation and reopened the city mint in 1579. The somewhat inferior money that was minted there meant a source of income for the city. That minting was stopped again in 1582. Only in 1591 was the mint briefly reopened for the minting of copper duits. In 1602, the city was reunited with the province of Gelderland.

♦ Een betaalbaar exemplaar van dit zeer zeldzame munttype ♦

♦ An affordable example of this very rare coin type ♦

Delmonte 561 ; Verkade 36.1 ; HNPM.2 ; Mailliet 18.2 ;
CNM.2.48.2 (fraai: € 8.500 / zeer fraai: € 17.500 !) ;
Davenport 8895 RR
Zwaktes van de slag en wat kleine gebreken en krasjes.
Zeer zeldzaam munttype.
fr+/fr

gewicht 0,65gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Borstbeeld van graaf Floris met gravenmuts naar rechts,
twee fibulae op zijn mantel, daarvoor S, stip voor het voorhoofd,
binnen een parelcirkel, omringd door een herhalend patroon van
twee naar buiten gerichte wiggen afgewisseld door ringen.
kz. Kort kruis, met een S in de kwadranten, binnen een parelcirkel,
omringd door een herhalend patroon van twee naar buiten gerichte
wiggen afgewisseld door ringen.

De letter S moet waarschijnlijk gezien worden als een schicht/lichtstraal
en staat symbool voor Christus als ′lumen mundi′ (het licht der wereld).

vgl. van der Chijs XXXV, 4 ; van Hengel C.5 ;
Grolle 8.1.1Da ; Cruysheer B.1a (JMP.2021)  R
Zwaktes van de slag. Zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,58gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Geharnast borstbeeld van graaf Willem naar rechts met een pothelm
versierd met kruisje en bovenop een cirel met stip, daarachter een zwaard.
In de buitencirkel de tekst; VVILLEM
kz. Dubbel gelijnd kort kruis met kruisjes in de hoeken binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst;  xHOLLANDIA

Willem I werd geboren als jongere zoon van graaf Floris III. Na de dood van zijn vader in 1191 eiste hij een deel van Holland op ten koste van zijn oudere broer Dirk VII. In 1195 werd hij daarop beleend met Stavoren, Ooster- en Westergo en daarmee graaf van Friesland maar dat was niet voldoende voor hem. Na de dood van zijn broer Dirk VII in 1203 claimde hij de graventitel van Holland ten koste van zijn nicht Ada. Pas in 1213 werd hij hierin door keizer Otto IV bevestigd. Veel ″roem″ oogste Willem  met de deelname aan de vijfde kruistocht, vergezeld door vele Friese, Hollandse en Vlaamse strijders. Overigens niet uit vrije wil maar omdat paus Innocentius III dreigde hem anders in de ban te doen. Een methode die hij bij vele Europese koningen en vorsten hanteerde om gegadigden te krijgen voor zijn kruistocht. Hij vertrok op 29 mei 1217 met een vloot van 300 schepen met de bestemming Akko en uiteindelijk de verovering van de stad Jeruzalem. Eerst deed hij Portugal nog aan om aldaar wonende ongewapende Moren af te slachten. Aangekomen in de Levant namen de kruisridder eerst de noord-Egyptische stad Damiate in. Sultan Al-Kamil stelde zich zeer bereidwillig op door Jeruzalem te willen ruilen met Damiate en zelfs nog een groot geldbedrag toe te geven. Op last van Paus Honorius III,de opvolger van Innocentius III, werd dit aanbod afgeslagen. Jeruzalem mocht ″in naam van Christus″ alleen door strijd worden verkregen. Wel werd Franciscus van Assisi door de paus naar de sultan gestuurd om hem, tevergeefs, te bekeren tot het Christendom. Hierop trok de sultan zijn aanbod in en stuurde hij een leger naar de stad Damiate. Die stad viel spoedig. Desondanks herhaalde de sultan zijn ruimhartige aanbod, thans aangevuld met het kruis waaraan Christus gestorven was. Wederom weigerde de paus,die alleen strijd wenste. Dit besluit was zeer tegen de zin van een deel van de moe gestreden kruisridders, die daarop naar huis keerden. De achtergebleven ridders werden ook spoedig verdreven uit Damiate en keerden ontgoocheld terug naar Europa. De vijfde kruistocht was een complete mislukking geworden. Willem stief in 1222 en werd begraven te Rijnsburg. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Floris IV.

Op 3 november 1200 werd land ten zuiden van de Maas door de hertog van Brabant in leen gegeven aan graaf Dirk VII van Holland. Daarmee werd ook het nederzetting Durdreth (Dordrecht) verkregen, dat in de 11e eeuw was ontstaan was aan een (gegraven ?) waterverbinding tussen de  Dubbel en Merwede. In 1200 wordt al gesproken van een Oppidum met ‘scabini’ (schepenen), hetgeen erop duidt dat het reeds een stadsachtige plaats was. Oppidum betekent immers een versterkte en/of verdedigbare (handels) stad, waar schepenen de taak hebben de lokale rechten of wetten te handhaven. Reeds in 1064 had Dordrecht het muntrecht ontvangen van de bisschop Willem Flamens (van Pont), bisschop van Utrecht. Dat recht is waarschijnlijk nooit door de bisschop geëffectueerd. Het is echter wel aannemelijk dat Dirk VII gebruik heeft gemaakt van dit muntrecht, en dus zijn grafelijke munten in Dordrecht liet slaan. Dit geldt ook voor zijn opvolger Willem I. Alhoewel de munten van deze graven geen muntplaats vermelden op hun munten, is het zeer aannemelijk dat Dordrecht de muntplaats is geweest. Reeds in deze tijd had Dordrecht zich ontwikkeld tot het belangrijkste handelscentrum van Holland, en ook dat feit maakt muntslag in deze plaats aannemelijk. Graaf Willem I bevestigde in 1220 de stadsrechten van Dordrecht.

van der Chijs I,1 ; van Hengel 11 ; Grolle 8.2.1a R
Kleine zwaktes van de slag doch bijzonder attractief exemplaar met goede details.
Zeer zeldzaam in deze hoge kwaliteit.
pr- à zfr/pr

gewicht 0,64gr. ; zilver Ø 13mm.

vz. Geharnast borstbeeld van graaf Willem naar rechts met een pothelm
versierd met kruisje en bovenop een cirel met stip, daarachter een zwaard.
In de buitencirkel de tekst; VVILLEM
kz. Dubbel gelijnd kort kruis met kruisjes in de hoeken binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst;  xHOLLANDIA

Willem I werd geboren als jongere zoon van graaf Floris III. Na de dood van zijn vader in 1191 eiste hij een deel van Holland op ten koste van zijn oudere broer Dirk VII. In 1195 werd hij daarop beleend met Stavoren, Ooster- en Westergo en daarmee graaf van Friesland maar dat was niet voldoende voor hem. Na de dood van zijn broer Dirk VII in 1203 claimde hij de graventitel van Holland ten koste van zijn nicht Ada. Pas in 1213 werd hij hierin door keizer Otto IV bevestigd. Veel ″roem″ oogste Willem  met de deelname aan de vijfde kruistocht, vergezeld door vele Friese, Hollandse en Vlaamse strijders. Overigens niet uit vrije wil maar omdat paus Innocentius III dreigde hem anders in de ban te doen. Een methode die hij bij vele Europese koningen en vorsten hanteerde om gegadigden te krijgen voor zijn kruistocht. Hij vertrok op 29 mei 1217 met een vloot van 300 schepen met de bestemming Akko en uiteindelijk de verovering van de stad Jeruzalem. Eerst deed hij Portugal nog aan om aldaar wonende ongewapende Moren af te slachten. Aangekomen in de Levant namen de kruisridder eerst de noord-Egyptische stad Damiate in. Sultan Al-Kamil stelde zich zeer bereidwillig op door Jeruzalem te willen ruilen met Damiate en zelfs nog een groot geldbedrag toe te geven. Op last van Paus Honorius III,de opvolger van Innocentius III, werd dit aanbod afgeslagen. Jeruzalem mocht ″in naam van Christus″ alleen door strijd worden verkregen. Wel werd Franciscus van Assisi door de paus naar de sultan gestuurd om hem, tevergeefs, te bekeren tot het Christendom. Hierop trok de sultan zijn aanbod in en stuurde hij een leger naar de stad Damiate. Die stad viel spoedig. Desondanks herhaalde de sultan zijn ruimhartige aanbod, thans aangevuld met het kruis waaraan Christus gestorven was. Wederom weigerde de paus,die alleen strijd wenste. Dit besluit was zeer tegen de zin van een deel van de moe gestreden kruisridders, die daarop naar huis keerden. De achtergebleven ridders werden ook spoedig verdreven uit Damiate en keerden ontgoocheld terug naar Europa. De vijfde kruistocht was een complete mislukking geworden. Willem stief in 1222 en werd begraven te Rijnsburg. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Floris IV.

Op 3 november 1200 werd land ten zuiden van de Maas door de hertog van Brabant in leen gegeven aan graaf Dirk VII van Holland. Daarmee werd ook het nederzetting Durdreth (Dordrecht) verkregen, dat in de 11e eeuw was ontstaan was aan een (gegraven ?) waterverbinding tussen de  Dubbel en Merwede. Rond 1195 kreeg Dordrecht haar eerste stadsrechten. Het is daarmee de oudste stad van Holland. In 1200 wordt al gesproken van een Oppidum met ′scabini′ (schepenen), hetgeen erop duidt dat het reeds een stadsachtige plaats was. Oppidum betekent immers een versterkte en/of verdedigbare (handels) stad, waar schepenen de taak hebben de lokale rechten of wetten te handhaven. Reeds in 1064 had Dordrecht het muntrecht ontvangen van de bisschop Willem Flamens (van Pont), bisschop van Utrecht. Dat recht is waarschijnlijk nooit door de bisschop geëffectueerd. Het is echter wel aannemelijk dat Dirk VII gebruik heeft gemaakt van dit muntrecht, en dus zijn grafelijke munten in Dordrecht liet slaan. Dit geldt ook voor zijn opvolger Willem I. Alhoewel de munten van deze graven geen muntplaats vermelden op hun munten, is het zeer aannemelijk dat Dordrecht de muntplaats is geweest. Reeds in deze tijd had Dordrecht zich ontwikkeld tot het belangrijkste handelscentrum van Holland, en ook dat feit maakt muntslag in deze plaats aannemelijk. Graaf Willem I bevestigde in 1220 de stadsrechten van Dordrecht.

MISSLAG; beide zijn zijn decentrisch geslagen

van der Chijs I,1 ; van Hengel 11 ; Grolle 8.2.1a R
zfr-

gewicht 0,56gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Portret met gravenmuts naar rechts binnen een cirkel,
In de buitencirkel de tekst; xFLORENS
kz. Kort dubbel gelijnd kruis binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst;  xHOLLANT

Voor dit munttype een uitzonderlijk mooi exemplaar
met een scherp portret van graaf Floris IV.

Van der Chijs I, 2-4 ; van Hengel 15 ; Grolle 9.1a
zfr/pr à pr-

gewicht 0,60gr. ; zilver Ø 12mm.

vz. Portret met gravenmuts naar rechts binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; xFLORENS
kz. Kort dubbel gelijnd kruis binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst;  xHOLLANT

Van der Chijs I, 2-4 ; van Hengel 15 ; Grolle 9.1a
Lichte zwaktes van de slag, doch voor type een net exemplaar.
zfr

gewicht 0,26gr. ; zilver Ø 10mm.

vz. Portret met gravenmuts naar rechts binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst; xFLOREN
kz. Kort dubbel gelijnd kruis binnen een cirkel.
In de buitencirkel de tekst;  xHOL(LANT)

In tegenstelling tot de penningen van Floris IV, komen obolen maar weinig voor.
Ze zijn zeer zeldzaam.

Van der Chijs I, 12-13 ; van Hengel 17 ; Grolle 9.2a
Barstje in het muntplaatje. 
fr+

gewicht 0,54gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Portret met gravenmuts naar links binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst;  xCOMЄS x HOLLA′ DIЄ
kz. Lang dubbel gelijnd kruis met bolletjes aan de uiteinden
geplaatst over een parelcirkel met sterren in de kwadranten,
omringd door de tekst: HO - LL - AN - Tx

Floris V werd op 24 juni 1254 geboren, waarschijnlijk in het grafelijke Huize Lokhorst te Leiden, als zoon van de Rooms-koning Willem II en Elizabeth van Brunswijk. Reeds in 1256 werd hij graaf van Holland en Zeeland onder regentschap van Floris de Voogd (tot 1258) en Aleida van Holland. In 1266 werd hij op twaalfjarige leeftijd meerderjarig verklaard en werd hij regerend graaf van Holland. Vanwege zijn succesvolle ontginningswerken en zijn geliefdheid bij de boeren kreeg hij de bijnaam ″De Keerlen God″, hetgeen zoveel betekent als ″de God van de boeren″.

Afwijkend, ietwat grotesk portret van graaf Floris V. Opvallend is
de lange neus en breed uitlopende hals. In deze hoedanigheid zeer zeldzaam.

van der Chijs II,4 ; van Hengel 25 ; Grolle 11.6.1b
attractief exemplaar
zfr

gewicht 0,49gr. ; zilver Ø 13mm.

vz. Portret van Floris V met gravenmuts naar links binnen een
parelcirkel, omringd door de tekst;  xCOMЄSxHOLLANDIЄ
kz. Lang dubbel gelijnd kruis met bolletjes aan de uiteinden
en een ster in elk kwartier, geplaatst over een parelcirkel,
omringd door de tekst: HO - LL - AN - Tx

Floris V werd op 24 juni 1254 geboren, waarschijnlijk in het grafelijke Huize Lokhorst te Leiden, als zoon van de Rooms-koning Willem II en Elizabeth van Brunswijk. Reeds in 1256 werd hij graaf van Holland en Zeeland onder regentschap van Floris de Voogd (tot 1258) en Aleida van Holland. In 1266 werd hij op twaalfjarige leeftijd meerderjarig verklaard en werd hij regerend graaf van Holland. Vanwege zijn succesvolle ontginningswerken en zijn geliefdheid bij de boeren kreeg hij de bijnaam ″De Keerlen God″, hetgeen zoveel betekent als ″de God van de boeren″.

van der Chijs II, 3var. ; van Hengel 26 ; Grolle 11.6.1c R
Zwaktes van de slag. Zeldzaam.
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,42gr. ; zilver Ø 14mm.

vz. Portret met gravenmuts naar links binnen een parelcirkel,
omringd door de tekst;  xCOMЄS x HOLLA′ DIЄ
kz. Lang dubbel gelijnd kruis met bolletjes aan de uiteinden
en een ster in elk kwartier, geplaatst over een parelcirkel,
omringd door de tekst: HO - LL - AN - Tx

Floris V werd op 24 juni 1254 geboren, waarschijnlijk in het grafelijke Huize Lokhorst te Leiden, als zoon van de Rooms-koning Willem II en Elizabeth van Brunswijk. Reeds in 1256 werd hij graaf van Holland en Zeeland onder regentschap van Floris de Voogd (tot 1258) en Aleida van Holland. In 1266 werd hij op twaalfjarige leeftijd meerderjarig verklaard en werd hij regerend graaf van Holland. Vanwege zijn succesvolle ontginningswerken en zijn geliefdheid bij de boeren kreeg hij de bijnaam ″De Keerlen God″, hetgeen zoveel betekent als ″de God van de boeren″.

van der Chijs II, 4 ; van Hengel 25 ; Grolle 11.6.1b
zwaktes van de slag, doch goed portret
fr/zfr à zfr-

gewicht 0,26gr. ; zilver Ø 14mm. 

vz. Portret van Floris naar links binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; :+: F COMЄS OLLANDIЄ
kz. Lang gevoet kruis met roosjes in de hoeken,
In de buitencirkel de tekst;  MON - ЄTA - DOR - D CI

varianten: initiaalteken kruis tussen dubbele punten, zonder interpunctie tussen F en COMЄS en zonder komma of punt tussen DORD CI. Als zodaning niet gepubliceerd in de relevante naslagwerken en derhalve zeer zeldzaam.

Normaal wegen deze penningen zo tussen de de 0,50 en 0,60 gram. Met 0,26 gram is dit exemplaar opmerkelijk licht en heeft het feitelijk het gewicht van een ½ penning of obool.

De penningen van Floris V van het 5e type (1293-1296) tonen ons een portret van Floris V in ″Schotse stijl″, welke is ontleend aan de Schotse penny van koning Alexander III uit 1280.

van der Chijs III, 8var.  ; van Hengel C.29-30var. ; vgl. Grolle 11.9.1a/b RR
licht geoxideerd vondstexemplaar en lichte zwaktes van de slag
fr+ à fr/zfr

gewicht 0,62gr. ; zilver Ø 13mm. 

vz. Portret van Floris naar links binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ✠ F COMЄS OLLLNDIЄ
kz. Lang gevoet kruis met roosjes in de hoeken,
In de buitencirkel de tekst;  MON - ЄTΛ - DOR - D′CI

De penningen van Floris V van het 5e type (1293-1296) tonen ons een portret
van Floris V in ″Schotse stijl″, welke is ontleend aan de Schotse penny van
koning Alexander III uit 1280.

variant: zonder interpunctie tussen F en COMЄS

van der Chijs - (vgl. III, 8) ; van Hengel C.35 ; Grolle 11.9.1g
Zeer mooi portretje van graaf Floris V.
pr-/zfr+

gewicht 0,51gr. ; zilver Ø 13mm.
initiaalteken: klaverblad met steel naar links

vz. Portret van Floris naar links binnen een parelcirkel.
In de buitencirkel de tekst; ♧F COMЄS OLLΛNDIЄ
kz. Lang gevoet kruis geplaatst over een parelcirkel met roosjes in de kwadranten.
In de buitencirkel de tekst;  MON - ЄTΛ - DOR - D˙CI

De penningen van Floris V van het 5e type (1293-1296) tonen ons een portret van Floris V in ″Schotse stijl″, welke is ontleend aan de Schotse penny van koning Alexander III uit 1280. Exemplaren met het initiaalteken klaverblad zijn zeer zeldzaam.

van der Chijs - (vgl. III, 8)  ; van Hengel C.37-5var. ;
vgl. Grolle 11.9.1i  RR
kleine zwaktes van de slag
zfr-/zfr

gewicht 0,49gr. ; zilver Ø 13mm. 

vz. Portret van Floris naar links binnen een gekartelde cirkel,
omringd door de tekst; ⋮F:COMЄS OLLΛNDIЄ
kz. Lang gevoet kruis geplaatst over een gekartelde cirkel met
roosjes in de kwadranten, omringd door de tekst;
MON - ЄTΛ - DOR - D˙ЄI

De penningen van Floris V van het 5e type (1293-1296) tonen ons
een portret van Floris V in ″Schotse stijl″, welke is ontleend aan de
Schotse penny van koning Alexander III uit 1280.

variant: op de voorzijde initiaalteken ⋮ (dus geen kruis) en met op
de keerzijde het foutieve D˙ЄI i.p.v. van het gebruikelijke en
correcte D′CI. Als zodanig ongepubliceerd en uiterst zeldzaam.

van der Chijs - (vgl. III, 8) ; van Hengel - (vgl. C33) ;
Grolle - (vgl. 11.9.1e)  RRR
zfr

gewicht 3,15gr. ; zilver Ø 33mm.
muntmeester: Jan van der Capellen (?)
stempeleigenschappen: interpunctie drie punten,
A′s op voorzijde zonder dwarsstreepjes (dus Λ) en met ZELANDIЄ

vz. Gekroonde leeuw zittend naar links met helmteken omgeven
door boogjes binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVILLЄLMVS⋮DVX⋮COMЄS⋮HOLA⋮Z⋮ZЄLANDIЄ
kz. Kort gebloemd kruis binnen een cirkel omgeven door twee tekstcirkels.
In de middelste cirkel de tekst; ✠MONETA♧DE♧h′LANDIA
(interpunctie selderijblad met steel naar onder)
In de buitencirkel de tekst; ✠BЄNЄDICTVS⋮QVI⋮VЄNIT⋮IN⋮NOMINЄ⋮DOMINI

Dit munttype had bij uitgifte de waarde van 2 Vlaamse groot.
Door verlaging van de zilverinhoud was dit in 1370 nog maar
1 ½ Vlaamse groot en in 1374 nog maar 1 Vlaamse groot.

van der Chijs V, 12var. ; van Gelder 12 ; Grolle 17.5.2b
Gebruikelijke zwaktes van de slag.
zfr-

gewicht 2,61gr. ; zilver Ø 30mm.
muntmeesters Maheu va Lueze en Jacomart van Assche
stempeleigenschappen: interpunctie dubbele ruit,
A′s op voorzijde zonder dwarsstreepjes (dus Λ) en met ZELANDIЄ

vz. Gekroonde leeuw zittend naar links met helmteken omgeven
door boogjes binnen een cirkel. In de buitencirkel de tekst;
GVILLЄLMVS:DVX:COMЄS:HOLΛ:Z:ZЄLΛNDIЄ
kz. Kort gebloemd kruis binnen een cirkel omringd door twee tekstcirkels.
In de middelste cirkel de tekst; ✠MONETA♧DE♧h′LANDIA
(interpunctie selderijblad met steel naar rechts)
In de buitencirkel de tekst; ✠BЄNЄDICTVS:QVI:VЄNIT:IN:NOMINЄ:DOMINI

Dit munttype werd al eerder aangemunt, als dubbele groot, in de periode 1368-1375. Bij de emissie van 1376 werd zowel het gewicht als de zilverinhoud verlaagd. De nieuwe plakken, die spoedig bekend zouden staan als ″plackemeeuw″ kregen dan ook een lagere koers, namelijk 8 penningen i.p.v. de vroegere 12 penningen (= 2 groot). We kunnen bij dit munttype dan ook niet meer spreken van dubbele groot.

van der Chijs V, 9 ; van Gelder 12 ; Grolle 17.8.1
gebruikelijke zwaktes van de slag
fr/zfr à zfr-

gewicht 1,94gr. ; zilver Ø 26mm.
muntmeesters Pieter van Assche en Willem Paedze
interpunctie dubbele kruisjes

vz. Aanziende helm met kroon en helteken tussen de kwartieren 
Beieren-Holland (links) en Holland-Beieren (rechts) binnen vierpas 
met cirkeltjes in de hoeken, het geheel binnen parelcirkel. 
In de buitencirkel de tekst ✠GVILLЄLM⁑DVX⁑COM⁑HOLA⁑Z⁑ZЄLAND′
kz. Kort gebloemd kruis binnen een parelcirkel. In de buitencirkel de tekst;
✠BЄNЄDICT⁑QVI⁑VЄNIT⁑I⁑NOMINЄ⁑DNI